الگوی فرهنگ آینده نگری در سازمان های دفاعی و راهکارهای ارتقای آن

اهداف: آینده نگری قابلیتی کلیدی و ضروری برای همه سازمان ها در محیطهای پویا و پیچیده محسوب میشود. آیندهنگری متاثر از ارزش ها، باورها، هنجارها، و رفتارهای فرهنگی است. تحقیق حاضر با هدف آشکارسازی ابعاد و مولفه های فرهنگ آینده نگری در سازمان های دفاعی تلاش می کند ویژگی های موجود، دلایل شکل گیری، و راهکارهای ارتقای این فرهنگ را شناسایی و تبیین کند. روش: این پژوهش با رویکرد کیفی تفسیری و با هدف اکتشافی کاربردی انجام شده است. روش گردآوری داده ها ترکیبی (مرور نظام مند پیشینه و مصاحبه نیمه ساختاریافته) و روش تحلیل از نوع تحلیل مضمون بود. نمونه گیری به صورت هدفمند و برحسب معیار خبرگی و تجربه انجام شد و به کمک مصاحبه با بیست خبره تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. برای اطمینان از اعتبار یافته ها، از روش بازبینی توسط مشارکت کنندگان و توافق بین کدگذاران استفاده شد. یافته ها: تحلیل داده های حاصل از مصاحبه ها در شش مرحله منجر به استخراج ۳۶ مضمون پایه، ۲۴ مضمون سازماندهنده، و نهایتا ۱۱ مضمون فراگیر یا اصلی در مورد «خصوصیات فرهنگ آیندهپژوهی موجود» شد که عبارت اند از: قدرتطلبی، کوتاهمدتنگری، تفکر ایدئولوژیک، تهدیدمحوری، غافلگیری، آرمانگرایی، تمرکزگرایی، تکامل تدریجی، محافظهکاری، سنتگرایی، گذشتهنگری. در ادامه، تحقیق درباره «علل و عوامل شکلگیری فرهنگ آینده نگری موجود» به روش تحلیل مضمون منجر به یافتن ۷۸ مضمون پایه، ۱۹ مضمون سازماندهنده، و ۵ مضمون اصلی شد که عبارت اند از: عوامل ساختاری و سیستمی، عوامل فرهنگی، عوامل دانشی و مهارتی، عوامل انگیزشی، عوامل ارتباطی. نهایتا بررسی «راهکارهای ارتقای فرهنگ آیندهپژوهی» منجر به یافتن ۸۰ مضمون پایه، ۲۳ مضمون سازماندهنده، و ۷ مضمون اصلی شد که راهکارهای پیشنهادی را در چند دسته مطرح میسازد: راهکارهای ساختاری و نهادی، راهکارهای فرهنگی و گفتمانی، راهکارهای دانشی و آموزشی و مهارتی، راهکارهای انگیزشی و تشویقی، راهکارهای ارتباطی و شبکه سازی، راهکارهای عملیاتی و اجرایی، راهکارهای سیاستی و حاکمیتی. نتایج: بر اساس یافته ها، فرهنگ آینده نگری موجود، با غلبه سنت گرایی و محافظه کاری و گذشته نگری، سازمان را در معرض غافلگیری راهبردی قرار می دهد. علل این وضعیت در عوامل ساختاری بروکراتیک و ضعف های دانشی انگیزشی و ارتباطی ریشه دارد. در پاسخ و مبتنی بر نتایج تحقیق، راهکارها و اقداماتی پیشنهاد شد: موارد ساختار نظیر تاسیس نهاد فرادستگاهی برای رصد تحولات آینده، اجرای برنامه های گفت وگوی راهبردی و گفتمانسازی، استفاده از سازکارهای انگیزشی برای پروژه های آیندهپژوهی و بهبود تعامل با جامعه نخبگانی داخلی و خارجی.

کلیدواژه ها:

تحلیل مضمون ، فرهنگ آینده نگری ، فرهنگ سازمانی