<span lang="AR-SA">حق دسترسی به منطق تصمیم گیری الگوریتمی: از پردازش خودکار تا فناوری های هوشمند

با گسترش سیستم های تصمیم گیر الگوریتمی، مسئله دسترسی به منطق زیربنایی این تصمیمات به چالشی اساسی در نظام های حقوقی تبدیل شده است. شفاف نبودن فرایندهای تصمیم گیری خودکار و هوشمند، حق دادرسی عادلانه را تهدید می کند. این پژوهش با هدف تحلیل حق دسترسی به منطق تصمیم گیری الگوریتمی در نظام های حقوقی اتحادیه اروپا و ایران و ارائه چهارچوبی برای تضمین آن در حقوق ایران، انجام شده است. در این راستا، پژوهش با روش تحلیل محتوای کیفی به این پرسش می پردازد که چگونه می توان حق دسترسی به منطق تصمیم گیری الگوریتمی را در نظام حقوقی ایران، با الهام از تجربه اتحادیه اروپا، تضمین کرد. به موجب یافته ها، شفافیت کامل درخصوص سیستم های پیچیده خودکار و هوشمند نه ممکن و نه مطلوب است. ازاین رو، الگوی «شفافیت مشروط و چندسطحی» با تعیین آستانه شفافیت بر اساس میزان خطر تصمیم، کارآمدتر ارزیابی می شود. بر همین مبنا، سه محور اصلی در تنظیم گری آینده شناسایی شده است: نخست «شفافیت ازطریق توضیح»، که بدون افشای کامل الگوریتم، تمرکز را بر ارائه توضیحات معنادار و مفهوم درباره تصمیمات اثرگذار قرار می دهد؛ دوم «شفافیت بر اساس تقاضا» که دسترسی به اطلاعات الگوریتمی را صرفا در شرایط خاص و برای اشخاص یا نهادهای مرتبط ممکن می سازد و سوم «چهارچوب های شفافیت طبقه بندی شده» که سطح شفافیت و نوع اطلاعات ارائه شده را متناسب با حساسیت و اهمیت تصمیمات سازمان دهی می کند. درنهایت، نتایج بر ضرورت تدوین چهارچوب قانونی جامع برای حمایت از داده و هوش مصنوعی در ایران و شناسایی حق دسترسی به منطق الگوریتمی، به منزله یکی از حقوق بنیادین این چهارچوب، تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی توضیح پذیر ، دادرسی عادلانه ، داده شخصی ، شفافیت الگوریتمی ، مقررات عمومی حفاظت از داده