رابطه تاب آوری و سرزندگی تحصیلی: فراتحلیل با رویکرد تفکیکی براساس مقطع و پایه تحصیلی

تاب آوری و سرزندگی تحصیلی از عوامل کلیدی موفقیت دانش آموزان هستند، اما شواهد تجمعی و مقایسه ای بر اساس مقطع و پایه تحصیلی هنوز ارائه نشده است. این فراتحلیل برای اولین بار در ایران با رویکرد تفکیکی، رابطه این دو متغیر را بررسی می کند. این مطالعه شامل ۱۵ پژوهش همبستگی است که بین سال های ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۳ در ایران انجام شده و به زبان فارسی منتشرشده اند. برای انتخاب مطالعات، معیارهایی مانند استفاده از ابزارهای معتبر، ارائه داده های کافی برای محاسبه اندازه اثر و انجام پژوهش به صورت همبستگی در نظر گرفته شد. برای غربالگری و انتخاب مطالعات از چارچوب PRISMA و چک لیست JBI استفاده شده است. منابع شامل مقالات علمی-پژوهشی داخلی و پایان نامه های موجود در پایگاه های نورمگز، مگیران، پرتال علوم انسانی، علم نت، سیویلیکا، جهاد دانشگاهی و ایرانداک بودند. پس از جستجو براساس کلیدواژه های مرتبط و اعمال معیارهای ورود و خروج، پژوهش های نهایی انتخاب شدند. داده ها پس از غربالگری با استفاده از نرم افزار CMA۲ تحلیل شدند. نتایج نشان داد اندازه اثر ترکیبی در مدل اثرات ثابت برابر با ۴۱۴/۰ و برای مدل اثرات تصادفی برابر با ۳۹۶/۰ به دست آمده است (P<۰/۰۵) که بر اساس شاخص کوهن اندازه اثرهایی متوسط هستند. فراتحلیل نشان داد رابطه بین تاب آوری و سرزندگی تحصیلی در دانشجویان (۴۷۹/۰) و دانش آموزان (۳۵۳/۰) مثبت و معنادار است (P<۰.۰۵)؛ شدت این رابطه در مقطع دانشجویی بیشتر گزارش شد. همچنین نتایج فراتحلیل نشان داد که رابطه بین تاب آوری و سرزندگی تحصیلی در تمامی پایه های ابتدایی، متوسطه و دانشگاه معنادار است   (P<۰.۰۵)  اندازه اثر ترکیبی در پایه ابتدایی ۲۷۳/۰(ضعیف)، در پایه متوسطه ۵۲۲/۰-۵۲۶/۰ (قوی) و در پایه دانشگاه ۴۷۹/۰-۴۹۶/۰ (متوسط تا قوی) بود. شدت رابطه در پایه متوسطه بالاترین و در ابتدایی کمترین بود. یافته ها می توانند به طراحی مداخلات آموزشی و ارتقای تاب آوری و سرزندگی تحصیلی کمک کنند. مجذور I نشان می دهد که ۹۱٫۰۶۱ درصد از پراکنش موجود در اندازه اثر پژوهش های اولیه نشان دهنده ناهمگنی زیاد در این مطالعات است.

کلیدواژه ها:

فراتحلیل ، تاب آوری ، سرزندگی تحصیلی ، مقطع تحصیلی ، پایه تحصیلی