شفافیت به مثابه میدان قدرت: مروری سیستماتیک بر نقش اشکال رسمی و غیررسمی قدرت در حکمروایی شهری

شفافیت به عنوان یکی از ارکان کلیدی حکمروایی شهری معاصر، اغلب در متون سیاست گذاری شهری به مثابه ابزاری فنی برای ارتقای پاسخگویی و اعتماد عمومی معرفی می شود؛ بااین حال، نسبت آن با اشکال قدرت به ندرت به صورت نظام مند تحلیل شده است. پژوهش حاضر با هدف تبیین چگونگی تاثیر اشکال رسمی و غیررسمی قدرت بر نهادینه سازی و اجرای سازوکارهای شفافیت در نظام های حکمروایی شهری انجام شده است. این مطالعه با رویکرد مرور سیستماتیک پس از انجاhdjام فرایند غربال گری مبتنی بر دستورالعمل پریزما، ۳۶ مقاله را برای انجام فراتحلیل کیفی انتخاب نموده است. یافته های تحلیل نشان می دهد، شفافیت نه صرفا یک ابزار فنی برای ارتقای پاسخگویی، بلکه عرصه ای منازعه آمیز و متاثر از ساختارهای قدرت است. قدرت رسمی از سه مسیر اصلی مقاومت و پنهان کاری، کنترل و نظارت و بازتولید و تحکیم عناصر قدرت بر شفافیت تاثیر می گذارد و اشکال غیررسمی قدرت نیز با سه نقش؛ فشار اجتماعی، واسطه گری و لابی گری در مقابل شفافیت ظاهر می شوند. تحلیل پیامدهای این تعاملات، آثاری چون شفافیت صوری، تحریف واقعیت و شکاف میان نظریه و عمل را در نظام های حکمروایی شهری به دنبال دارد. براین اساس، شفافیت نه یک پدیده خنثی، بلکه عرصه ای برای کشمکش اشکال مختلف قدرت است. غلبه رویکردهای مقاومت محور و کنترل گرایانه قدرت رسمی و دوگانگی نقش قدرت غیررسمی به ظهور «شفافیت نمادین» منجر می شود که بیش از آنکه به پاسخگویی بینجامد، نابرابری های قدرت را بازتولید می کند. از همین رو هرگونه تلاش برای ارتقای شفافیت باید مبتنی بر شناخت دقیق اشکال قدرت و مبتنی بر زمینه های فرهنگی، نهادی و سیاسی آن بستر باشد.

کلیدواژه ها:

شفافیت ، حکمروایی شهری ، قدرت رسمی ، قدرت غیررسمی ، مرور سیستماتیک