تحلیل قرآن بنیان مدل مفهومی مولفه شناختی بعد «توجه» با تاکید بر نظریه گلاسر

هدف: پردازش اطلاعات در نظام حسی انسان ضروری است؛ با این حال، ارزیابی تمام اطلاعات ورودی در محدوده ظرفیت شناختی محدود امکان پذیر نیست. در نتیجه، افراد به صورت گزینشی اطلاعاتی را پردازش می کنند که بیشترین ارتباط را با اهداف آنی آن ها دارد. هدف این مطالعه، تدوین الگویی مفهومی قرآن بنیان از مولفه شناختی بعد «توجه» با تاکید بر نظریه انتخاب ویلیام گلاسر بود.روش: پژوهش با رویکرد تحلیل محتوای کیفی و با بهره گیری از فنون تحلیل محتوای قراردادی و روایتی اجرا شد. واحدهای تحلیل معنایی در سراسر آیات قرآن کریم مشخص شد تا فرازهای مربوط به بعد شناختی توجه استخراج گردد و به صورت نظام مند با نظریه انتخاب گلاسر و روش معناشناسی توشیهیکو ایزوتسو ارزیابی شود.یافته ها: این مطالعه نشان می دهد که در قرآن، توجه پایدار با واژگانی چون «وجه» (جهت دهی تمام وجود به سوی خداوند و دین استوار)، «ذکر» (یادآوری مداوم که شامل اطاعت، آرامش قلب، نماز، تدبر قرآنی، الگوگیری از اسوه های صالح و دوری از گام های شیطان می شود) و «تبتل» (انقطاع کامل از وابستگی های غیرالهی) هم خوان است. توجه انتخابی در واژگانی چون «لتصغی» و «تصدی» بازتاب یافته است که بر بازشناسی شناختی و انتخاب ارادی سعادت یا شقاوت حاکم اند. توجه جابه جایی از طریق «یعدلون» ارزیابی شد که بر بازشناسی شناختی حقیقت و به دنبال آن انحراف عمدی دلالت دارد. در نهایت، توجه تقسیم شده با استفاده از واو عطف به تصویر کشیده شده است که بر اجرای مستمر فرمان های متعدد الهی دلالت دارد.نتیجه گیری: قرآن کریم با تبیین ابعاد گوناگون توجه، چارچوبی جامع برای هدایت فرایندهای شناختی و تنظیم رفتار انسان ارائه می دهد. این الگوی قرآنی هم خوانی یکپارچه ای با نظریه انتخاب گلاسر دارد و بنیانی هستی شناختی برای تقویت خودتنظیمی و انتخاب هدفمند انسان فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

توجه ، قرآن ، ویلیام گلاسر ، نظریه انتخاب ، روان شناسی شناختی ، تحلیل معنایی ، معناشناسی ایزوتسو