مولفه ها و الگوهای تربیتی-اخلاقی حضور حیوانات در قرآن کریم
محل انتشار: دوفصلنامه قرآن و علم، دوره: 20، شماره: 38
سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 77
فایل این مقاله در 32 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد
- صدور گواهی نمایه سازی
- من نویسنده این مقاله هستم
استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:
شناسه ملی سند علمی:
JR_MIUQU-20-38_014
تاریخ نمایه سازی: 15 آبان 1405
چکیده مقاله:
هدف: گفتمان معاصر در حوزه اخلاق محیط زیست و علوم انسانی محیط زیستی، اغلب سنت های توحیدی را به دلیل سوگیری انسان محورانه نقد می کند. با این حال، کاوش دقیق معناشناختی و هرمنوتیکی متن قرآن کریم، معرفت شناسی ضدانسان محوری را آشکار می سازد که در آن حیوانات از کرامت وجودی ذاتی، الهام/وحی الهی، آگاهی درونی پیچیده و اقتدار تربیتی صریح نسبت به انسان ها برخوردارند. هدف این مطالعه، تحلیل و طبقه بندی نظام مند نقش های تربیتی، تقدم معرفت شناختی، ارزش های معنایی و اقتدار اخلاقی واگذارشده به حیوانات بزرگ و کوچک در روایت های کلیدی قرآن است. برای قرن ها، گفتمان فلسفی غرب — از دوگانه انگاری مکانیکی دکارت درباره «حیوان-ماشین» تا نظریه اخلاقی کانت — حیوانات غیرانسان را عمدتا بر اساس فقدان عاملیت عقلانی و ظرفیت زبانی تعریف کرده است. در مقابل، افق معنایی قرآن کیهان شناسی عمیقا متمایزی ارائه می دهد که حیوانات را به مثابه جوامعی مستقل و سازمان یافته (امم) هم سنگ با جوامع انسانی به رسمیت می شناسد.روش شناسی: با بهره گیری از طرح کیفی ترکیبی چندسطحی، پنج گام عملیاتی اجرا شد: ۱. گردآوری جهان داده ها (شناسایی ۲۰۴ آیه مرتبط با حیوانات)؛ ۲. نمونه گیری هدفمند (انتخاب ۱۲ مطالعه موردی شامل آموزگاران مستقیم و نشانه های تمثیلی)؛ ۳. کدگذاری کیفی و معنایی در چهار مقوله اصلی؛ ۴. تفسیر تطبیقی تفاسیر کلاسیک و معاصر؛ و ۵. بازسازی همدلانه هرمنوتیکی دیلتای.یافته ها: تحلیل ها نشان می دهد که حیوانات در قرآن صرفا نمادهای ادبی منفعل یا منابع فیزیکی نیستند؛ بلکه کنشگران تربیتی فعالی به شمار می آیند: بنیان گذاری معرفت مناسکی انسان، نمایش رهبری بحران و اخلاق مدنی، آشکارسازی کمال هندسی معماری و درمانی، اثبات تشخیص الهیاتی مستقل، و ایفای نقش معیار برای عدالت حضورمحور و حقوق آب. افزون بر این، مفهوم قرآنی «دابه» موجودات انسانی و غیرانسانی را بدون سلسله مراتب گونه گرایانه در بر می گیرد و پیش فرض انسان محور «خلافت» را از نمایندگی مطلق به قیمومیت خدامحور و برابری میان گونه ای بازتعریف می کند.نتیجه گیری: یافته ها خوانش های انسان محور از الهیات اسلامی را ساختارشکنی می کنند، زمینه را برای تدوین راهنمای محیط زیستی قرآنی هم سو با اعلامیه جهانی حقوق حیوانات یونسکو فراهم می آورند و الگویی نوآورانه برای اخلاق محیط زیست معاصر و فقه میان گونه ای ارائه می دهند.
کلیدواژه ها:
نویسندگان
عبدالسلام حمید طعمه الیعقوبی
دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه علامه طباطبایی، ایران، تهران
محسن قاسم پور
استاد علوم قرآن و حدیث دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه علامه طباطبایی، ایران، تهران
محمد شعبان پور
استادیار علوم قرآن و حدیث دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه علامه طباطبایی، ایران، تهران
مونا امانی پور
استادیار علوم قرآن و حدیث دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه علامه طباطبایی، ایران، تهران
مراجع و منابع این مقاله:
لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :