آینده پژوهی زنجیره ارزش زعفران در برابر تغییرات اقلیمی و نوسانات بازار جهانی در شهرستان قائنات

چکیدهزعفران به عنوان محصولی راهبردی، جایگاهی حیاتی در اقتصاد کشاورزی و صادرات غیرنفتی ایران دارد؛ به گونه ای که ایران با تولید بیش از ۹۶ درصد زعفران جهان، تاثیرگذارترین نقش را در عرضه جهانی این محصول ایفا می کند. با این وجود، زنجیره ارزش زعفران در سال های اخیر با چالش های پیچیده ای در ابعاد اقتصادی، محیطی و ساختاری مواجه بوده که پایداری و رقابت پذیری آن را تهدید کرده است. هدف این پژوهش، شناسایی پیشران های کلیدی و تدوین سناریوهای آینده برای زنجیره ارزش زعفران است. این پژوهش با رویکرد آینده پژوهی و روش پیمایشی انجام شده است. داده ها از طریق پرسشنامه و مصاحبه با ۲۰ نفر از خبرگان حوزه زعفران در سال های ۱۴۰۳–۱۴۰۴ گردآوری و با استفاده از روش تحلیل ساختاری و نرم افزار Scenario Wizard تحلیل شدند. نتایج نشان داد که نوسانات قیمت جهانی، رقابت کشورهای رقیب، محدودیت های تجاری (تحریم ها)، تغییر ترجیحات مصرف کنندگان و توسعه تجارت الکترونیک، از اصلی ترین پیشران های تاثیرگذارند. همچنین، متغیرهای اقلیمی مانند خشکسالی های مکرر، به عنوان عوامل محدودکننده، نقش کلیدی در پایداری تولید دارند. در نهایت، هفت سناریوی سازگار استخراج شد که سه سناریوی «نسبتا باثبات»، «رقابتی با فرصت رشد» و «چالش زا» به عنوان سناریوهای اصلی شناسایی شدند. یافته ها حاکی از آن است که اگرچه بیشتر آینده های محتمل در وضعیت میانه یا مطلوب قرار دارند، تشدید رقابت های بین المللی و بی ثباتی های اقتصادی می تواند جایگاه جهانی زعفران ایران را با تهدید مواجه کند. در مجموع، این پژوهش بر ضرورت اتخاذ سیاست گذاری های سناریومحور، تقویت برندسازی، بهره گیری از بازاریابی نوین و افزایش تاب آوری زنجیره ارزش زعفران در برابر عدم قطعیت های آینده تاکید می ورزد

کلیدواژه ها:

زنجیره ارزش زعفران ، آینده پژوهی ، تحلیل ساختاری ، سناریوسازی