راهبردهای قرآنی تاب آوری اجتماعی در مواجهه با جنگ شناختی دشمن

سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 65

فایل این مقاله در 32 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_JARQ-6-1_002

تاریخ نمایه سازی: 14 آبان 1405

چکیده مقاله:

این پژوهش به تبیین راهبردهای قرآنی موثر بر تقویت تاب آوری اجتماعی در مواجهه با جنگ شناختی دشمن می پردازد. مسئله اصلی تحقیق آن است که در شرایط پیچیده امروز، که دشمنان با بهره گیری از ابزارهای رسانه ای و عملیات روانی در پی تغییر ادراک، باور و رفتار جوامع اسلامی هستند، چه الگوهایی از متن قرآن کریم می تواند به عنوان مبنایی برای تقویت پایداری و انسجام اجتماعی مورد استفاده قرار گیرد. اهمیت این پژوهش از آن جهت است که جنگ شناختی، برخلاف جنگ های سخت، ذهن و هویت جمعی را هدف قرار داده و مقابله با آن نیازمند راهبردهایی عمیق، پایدار و مبتنی بر منابع اصیل دینی است. پژوهش حاضر با به کارگیری روش توصیفی–تحلیلی، به بررسی و تحلیل آیات مرتبط با مفاهیمی همچون مقاومت، صبر، بصیرت، آگاهی، وحدت و انسجام اجتماعی پرداخته است. در این راستا، ابتدا مفاهیم کلیدی مرتبط با تاب آوری اجتماعی و جنگ شناختی تبیین شده، سپس آیات منتخب بر اساس این مفاهیم دسته بندی و مورد تحلیل قرار گرفته اند. برای افزایش دقت و اعتبار تحلیل ها، از منابع تفسیری معتبر شیعه و اهل سنت، از جمله المیزان، تسنیم، فی ظلال القرآن و مجمع البیان و سایر کتب تفسیری و برخی منابع علمی مرتبط با موضوع بهره گرفته شده است تا برداشت ها از آیات، مبتنی بر فهم عمیق و روشمند از متن قرآن باشد. نتایج نشان می دهد که قرآن کریم مجموعه ای از راهبردهای هماهنگ و چندلایه را برای مواجهه با تهدیدهای شناختی ارائه می دهد. این راهبردها نه تنها به تقویت فرد در برابر فشارهای روانی و تبلیغاتی کمک می کنند، بلکه زمینه ساز شکل گیری جامعه ای مقاوم، آگاه و منسجم نیز هستند. یافته های پژوهش حاکی از آن است که این راهبردها را می توان در چهار سطح اصلی دسته بندی کرد: سطح روانی–عاطفی، سطح شناختی، سطح رفتاری و سطح نهادی–اجتماعی. در سطح روانی–عاطفی، قرآن با تاکید بر مفاهیمی همچون صبر، توکل، امید به نصرت الهی و آرامش قلبی، به تقویت ثبات درونی افراد می پردازد و آنان را در برابر اضطراب ها و القائات منفی دشمن مقاوم می سازد. در سطح شناختی، بر بصیرت، تفکر، تدبر در آیات الهی و پرهیز از پیروی کورکورانه تاکید شده است که این امر موجب افزایش قدرت تشخیص و کاهش آسیب پذیری در برابر تحریف ها و شبهات می شود. در سطح رفتاری، قرآن با ارائه الگوهای عملی از مقاومت، جهاد، امر به معروف و نهی از منکر، زمینه کنش فعال و مسئولانه افراد در جامعه را فراهم می آورد. در نهایت، در سطح نهادی–اجتماعی، بر وحدت، همبستگی، ولایت پذیری و پرهیز از تفرقه تاکید شده است که این عناصر نقش اساسی در حفظ انسجام اجتماعی و خنثی سازی راهبردهای تفرقه افکنانه دشمن دارند.در مجموع، این الگو نشان می دهد که تاب آوری اجتماعی در اندیشه قرآنی، صرفا یک واکنش فردی و مقطعی نیست، بلکه نظامی چندسطحی، پویا و هماهنگ است که ابعاد مختلف وجودی انسان و ساختارهای اجتماعی را در بر می گیرد. این نظام با پیوند میان ایمان، آگاهی، عمل و ساختارهای اجتماعی، بستری جامع برای حفظ هویت، انسجام و پایداری امت اسلامی در برابر جنگ شناختی فراهم می سازد و می تواند به عنوان چارچوبی راهبردی برای سیاست گذاری فرهنگی و اجتماعی در جوامع اسلامی مورد استفاده قرار گیرد.

نویسندگان

سید معصوم حسینی

استادیار،گروه تفسیر و علوم قرآن،دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم،قم،ایران

فاطمه هدایتی

سطح۴،تفسیر تطبیقی،مدرسه تخصصی حضرت خدیجه(س)،بابل،ایران(نویسنده مسئول)

مراجع و منابع این مقاله:

لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :
  • * قرآن کریم ...
  • * نهج البلاغه. ...
  • ایازی، سید علی نقی. (۱۴۰۲). «دین داری و تاب آوری ...
  • پژمانفر، نصرالله. (۱۳۹۴). جنگ روانی و ترفندهای آن. قم: پژوهشگاه ...
  • جعفری، محمدتقی. (۱۳۶۳). ترجمه و تفسیر نهج البلاغه. تهران: دفتر ...
  • جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۸۱). تفسیر تسنیم. قم: مرکز نشر اسراء. ...
  • جوانی، محمد. (۱۴۰۲). علوم شناختی در جنگ شناختی. تهران: نشر ...
  • جوانی، محمد. (۱۴۰۲). علوم شناختی و قدرت نرم در الگوی ...
  • حاجی زاده، سیروس. (۱۴۰۱). «تبیین زمینه ای، نظری مفهومی و ...
  • حکیمی، محمدرضا؛ حکیمی، محمد؛ حکیمی، علی. (۱۳۶۰). الحیاه. قم: دفتر ...
  • زمخشری، محمود بن عمر. (۱۴۰۷ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل. ...
  • طباطبایی، سید محمدحسین. (۱۳۷۴). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر ...
  • طبرسی، فضل بن حسن. (۱۳۷۲). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. ...
  • عراقی، عبدالله. (۱۴۰۱). مفاهیم نوین جنگ ترکیبی و شناختی. تهران: ...
  • عراقی، عبدالله؛ بیدگلی، محمد؛ رجبی ده برزوئی، اصغر. (۱۴۰۱). «واکاوی ...
  • فخررازی، محمد بن عمر. (۱۴۲۰ق). مفاتیح الغیب. بیروت: دار احیاء ...
  • فیض کاشانی، ملا محسن. (۱۴۱۵ق). تفسیر الصافی. تهران: مکتبه الصدر ...
  • قرطبی، محمد بن احمد الانصاری. (۱۴۰۵ق). الجامع لاحکام القرآن. بیروت: ...
  • کزازی، میرجلال الدین. (۱۳۹۵). تفسیر موضوعی قرآن کریم. تهران: انتشارات ...
  • لوتان، دیوید. (۲۰۱۴). جامعه شناسی دین: سرمایه اجتماعی فراگیر در ...
  • مصباح یزدی، محمدتقی. (۱۳۸۹). جامعه و تاریخ از دیدگاه قرآن. ...
  • مطهری، مرتضی. (۱۳۷۰). مجموعه آثار ج۱. تهران: انتشارات صدرا ...
  • مطهری، مرتضی. (۱۳۷۵). سیری در نهج البلاغه. تهران: انتشارات صدرا ...
  • مکارم شیرازی، ناصر. (۱۳۷۷). تفسیر نمونه. ج ۱۷. تهران: دارالکتب ...
  • Folke, Carl. (۲۰۰۶). “Resilience: The emergence of a perspective for ...
  • Inglehart, Ronald, & Welzel, Christian. (۲۰۰۵). Modernization, cultural change, and ...
  • Kahneman, Daniel. (۲۰۱۱). Thinking, fast and slow. Farrar, Straus and ...
  • Norris, Fran H, Stevens, Susan P, Pfefferbaum, Betty, Wyche, Karen ...
  • Seligman, Martin E. P. (۲۰۱۸). The hope circuit: A psychologist’s ...
  • نمایش کامل مراجع