تاثیر شدت های مختلف چرای دام بر ویژگی های ساختاری و عملکردی لکه های اکولوژیک در مراتع پناهگاه حیات وحش موته

چکیدهسابقه و هدفوضعیت عملکردی اکوسیستم ها به طور قابل توجهی به ویژگی های ساختاری و ترکیبی لکه های گیاهی و فضاهای بین لکه ای وابسته است. روش تحلیل عملکرد چشم انداز (LFA) برای مقایسه ویژگی های لکه ها و تعیین ویژگی های عملکردی مرتع به کار می رود. این مطالعه با هدف بررسی تاثیر شدت های مختلف چرای دام بر ویژگی های ساختاری و عملکردی لکه های اکولوژیک در مراتع پناهگاه حیات وحش موته انجام شده است.مواد و روش هادر طول گرادیانت شدت چرای دام، سه مکان مرتعی با سطوح متفاوت فشار چرا انتخاب شدند. در هر مکان، ۲ منطقه معرف انتخاب و در هر منطقه سه ترانسکت با طول حداقل ۳۰ متر و فاصله بیش از ۶۰ متر از یکدیگر برای تعیین حداقل ۳ تکرار از هریک از لکه ها (بوته ای و کپه های گیاهی (گندمی + پهن برگ علفی)) و فضای بین لکه ای مستقر شد. سه ویژگی عملکردی شامل پایداری، نفوذپذیری و چرخه مواد غذایی، با استفاده از نرم افزار LFA و داده های حاصل از نمونه برداری صحرایی (۱۱ شاخص سطح خاک) برای ۱۶۲ لکه و فضای بین لکه ای به دست آمد. مقایسه خصوصیات ساختاری و عملکردی لکه ها و تفاوت بین شدت های مختلف چرای دام با آزمون تجزیه واریانس یک طرفه با استفاده از توابع aov و duncan.test در نرم افزار R انجام شد.نتایجنتایج نشان داد که بیشترین ویژگی های ساختاری لکه های اکولوژیک (شاخص سازمان یافتگی، تعداد لکه ها در هر ۱۰ متر، شاخص سطح لکه، سطح کل لکه، میانگین طول لکه و میانگین عرض لکه) در شدت چرای سبک و بیشترین ویژگی های ساختاری مرتبط با فضای بین لکه ای (میانگین طول و میانگین حداقل و حداکثر طول فضای بین لکه ای) در چرای سنگین مشاهده شدند. برخلاف فضاهای بین لکه ای و کپه های گیاهی، اغلب شاخص های سطح خاک در لکه های بوته ای بین سطوح مختلف چرای دام تفاوت معنی داری در سطح ۰۰۱/۰ و ۰۱/۰ درصد نشان دادند. با افزایش شدت چرای دام، میزان شاخص پوشش سطح خاک، پوشش گیاهان چندساله، شکستگی پوسته، نوع و شدت فرسایش و پایداری در برابر رطوبت کاهش یافتند، به گونه ای که بیشترین مقادیر مربوط به شدت چرای سبک (به ترتیب ۰۰۰/۴، ۴۲۹/۷، ۳۵۷/۲، ۵۰۰/۳ و ۴۲۹/۵) بود. چرای سبک بالاترین مقدار شاخص پایداری و نفوذپذیری در حالت کلی (به ترتیب ۶۱۹/۴۹% و ۳۵۱/۲۴%)، فضای بین لکه ای (به ترتیب ۹۹۴/۴۷% و ۰۷۹/۲۳%)، لکه های کپه ای (به ترتیب ۹۱۷/۴۲% و ۶۵۱/۲۲%) و بوته ای (به ترتیب ۵۲۸/۵۶% و ۷۰۰/۲۹%) و بیشترین مقدار چرخه مواد غذایی در حالت کل و لکه های کپه ای (به ترتیب ۷۰۷/۱۵% و ۴۹۰/۱۵%) را دارا بود. نتیجه گیریمدیریت مراتع، به ویژه در مناطق خشک، نقش کلیدی در بهبود ویژگی های ساختاری و عملکردی لکه های اکولوژیک دارد. افزایش پوشش گیاهی به ویژه ترکیبی از بوته ای ها، گیاهان گندمی و علفی پهن برگ منجر به مدیریت بهتر و افزایش ویژگی های عملکردی مراتع خواهد شد. چرای سبک باعث حفظ ساختار منظم، وسعت و یکپارچگی لکه ها می شود.

کلیدواژه ها:

ایداری ، تحلیل عملکرد چشم انداز ، چرخه مواد غذایی ، شدت چرا ، لکه های اکولوژیک ، نفوذپذیری