تحلیل اثرات تغییر اقلیم و سیاست های هیدروپلیتیکی افغانستان در حوضه آبریز هیرمند

پژوهش حاضر با تمرکز بر دو شاخص اصلی، «تغییر اقلیم» و «سیاست های هیدروپلیتیکی افغانستان»، به تحلیل وضعیت منابع آب در حوضه آبریز هیرمند می پردازد. هدف، بررسی تاثیرات اقلیمی سه دهه اخیر (۱۹۹۱–۲۰۲۱) در حوضه مذکور و همچنین ارزیابی پیامدهای سیاست های هیدروپلیتیکی افغانستان (سدسازی،تغییر مسیر رود و...) بر کاهش منابع آب، امنیت غذایی، مهاجرت و تنش های فرامرزی با ایران است. روش پژوهش بهره گیری از رویکردهای تلفیقی کمی و کیفی، شامل تحلیل داده های اقلیمی، شاخص خشکسالی SPEI، داده های ماهواره ای و تحلیل های فضایی و ژئوپلیتیکی است. نوآوری این پژوهش در تلفیق داده های اقلیمی با تحلیل های فضایی و ژئوپلیتیکی و استفاده از شاخص SPEI برای ارزیابی جامع امنیت آبی در حوضه ای فرامرزی است. یافته های پژوهش نشان می دهد که طی سال های ۱۹۹۱ تا ۲۰۲۱، تغییر اقلیم در حوضه آبریز هیرمند منجر به کاهش چشمگیر بارش، افزایش دما، تبخیر و تشدید خشکسالی شده است. این تحولات، پایداری منابع آبی، کشاورزی و تالاب هامون را به شدت تهدید کرده اند. علاوه بر این، نتایج پژوهش نشان می دهد سیاست های هیدروپلیتیکی افغانستان، شامل احداث سدهای بزرگ مانند کجکی، کمال خان و طرح های انحراف مسیر رود هیرمند و ..، در راستای رقابت های هیدروپلیتیکی با ایران و افزایش هژمونی آبی طراحی و اجرا شده اند. این اقدامات موجب کاهش شدید ورودی آب به دشت سیستان، تهدید امنیت غذایی، نابودی زیست بوم ها و افزایش مهاجرت شده و پیامدهای زیست محیطی، اقتصادی،سیاسی و اجتماعی گسترده ای را به ویژه در مناطق مرزی ایران به دنبال خواهد داشت.ضمن اینکه ادامه این روند تنش های هیدروپلیتیکی بین دو کشور را به طور چشمگیری تشدید خواهد کرد.

کلیدواژه ها:

هیدروپلیتیک ، تغییر اقلیم ، حوضه آبریز ، هیرمند ، سدسازی