مرور انتقادی سیاست های حمل و نقل همگانی محور و توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی در بهسازی بافت های ناکارآمد

بافت های ناکارآمد شهری از بافت های فرسوده و کم برخوردار تا سکونتگاه های غیررسمی و عرصه های رهاشده عموما همزمان با دو مساله به هم پیوسته دست و پنجه نرم می کنند؛ دسترسی ضعیف به فرصت های شهری و شکنندگی سرمایه گذاری عمومی خصوصی. در چنین شرایطی، سیاست های حمل و نقل همگانی محور و رویکرد توسعه مبتنی بر حمل ونقل عمومی (TOD) عده ای جذاب ارائه می کنند: بازآفرینی شهری از مسیر بهبود دسترسی، هدایت رشد کالبدی در پیرامون ایستگاه ها و ارتقای کیفیت محیطی و اقتصادی محلات. با این حال شواهد پژوهشی نشان می دهد که نتایج این سیاست ها نه یکنواخت است و نه تضمین شده. اثرات مثبت بر سهم مدهای پایدار و پویایی اقتصادی می تواند همزمان با افزایش ارزش زمین فشار بر استطاعت پذیری، مسکن و جابه جایی گروه های آسیب پذیر رخ دهد. این مقاله با تکیه بر مرور روایتی نظام مند و سنتز تماتیک ادبیات بین المللی و ایرانی، سیاست ها و ابزارهای رایج حمل و نقل همگانی محور و TOD را در چارچوب بهسازی بافت های ناکارآمد بازخوانی می کند و نشان می دهد که چرا برخی بسته های سیاستی به بازآفرینی فراگیر منتهی می شوند و برخی دیگر به بازتولید نابرابری فضایی. در پایان، یک معماری سیاستی مرحله بندی شده پیشنهاد می شود که از تشخیص فضایی اجتماعی آغاز می کند، سپس به طراحی بسته ابزارها و تامین مالی و حکمرانی یکپارچه می رسد و نهایتا با پایش پیامدهای توزیعی تثبیت می شود. تمرکز مقاله بر این نکته است که TOD در بافت ناکارآمد اگر صرفا به افزایش تراکم و جذابیت سرمایه گذاری تقلیل یابد، به احتمال زیاد به پارادوکس استطاعت پذیری و حذف گروه های کم درآمد دامن می زند؛ اما اگر همزمان با سیاست های ضد جابه جایی، ارزش افزایی زمین را به نفع منافع عمومی بازتوزیع کند و کیفیت خدمات همگانی را به صورت پایدار ارتقا دهد، می تواند به اهرمی معتبر برای بازآفرینی شهری تبدیل شود.

کلیدواژه ها:

حمل و نقل همگانی محور ، توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی (TOD) ، بازآفرینی شهری ، بافت ناکارآمد ، استطاعت پذیری مسکن ، ارزش افزایی زمین ، عدالت فضایی ، حکمرانی یکپارچه