تحلیل چالش ها و پیامدهای شکل گیری کریدورهای جدید منطقه ای بر کارایی و جایگاه کریدور بین المللی شمال - جنوب جمهوری اسلامی ایران

تحولات ژئواکونومیک سال های اخیر در اوراسیا موجب شکل گیری رقابت فزاینده میان بازیگران منطقه ای و فرامنطقه ای برای کنترل مسیرهای ترانزیتی و کاهش وابستگی به گذرگاه های سنتی شده است. در این میان کریدورهای نوظهور همچون زنگزور، عرب، مد، راه توسعه عراق و پروژه های ریلی عربستان در حال بازتعریف جغرافیای ترانزیت منطقه اند و می توانند نقش ایران را در شبکه های حمل ونقل بین المللی تحت تاثیر قرار دهند. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی - توصیفی به بررسی پیامدهای ژئوپلیتیکی و ژئواکونومیک این کریدورها و تاثیر آنها بر جایگاه کریدور بین المللی شمال - جنوب (INSTC) می پردازد. یافته ها نشان می دهد که کریدور زنگزور به ویژه پس از جنگ دوم قره باغ، به ابزاری راهبردی برای بازیگران اصلی قفقاز جنوبی یعنی آذربایجان، ترکیه و اسرائیل تبدیل شده و با تغییر موازنه قدرت، نفوذ منطقه ای ایران را با چالش مواجه می کند. همچنین پروژه های عرب مد، توسعه بندر فاو و راه آهن عربستان با جذب سرمایه گذاری های کلان و ایجاد مسیرهای رقیب، می توانند سهم ایران را در ترانزیت کالا و نقش آن در زنجیره تامین منطقه ای کاهش دهند. بر اساس تحلیل اسناد، مطالعات بین المللی و داده های سیاستی نتیجه گیری می شود که ادامه گسترش این کریدورها بدون تقویت زیرساخت ها، دیپلماسی حمل ونقل و تنوع بخشی به مسیرهای اتصال ایران می تواند به تضعیف تدریجی جایگاه کریدور شمال-جنوب و کاهش مزیت ژئوپلیتیکی ایران در اوراسیا منجر شود. این مقاله تاکید می کند که مدیریت تحولات جدید نیازمند راهبرد یکپارچه، فعال سازی ظرفیت های لجستیکی و حضور موثر ایران در نظم ترانزیتی در حال ظهور است.

کلیدواژه ها:

کریدور شمال - جنوب ، زنگزور ، عرب ، مد ، راه توسعه بندر فاو ، راه آهن سریع السیر عربستان