نقش آیین ها و باورهای بومی در شکل گیری معماری بومی ماسوله

معماری بومی تجلی تعامل میان فرهنگ، محیط و شیوه زیست جوامع محلی است و آیین ها و باورهای بومی از مهم ترین عوامل فرهنگی موثر بر شکل گیری و تداوم آن به شمار می آیند. شهر تاریخی ماسوله به عنوان یکی از شاخص ترین سکونتگاه های بومی ایران نمونه ای ارزشمند از پیوند میان نظام فرهنگی و کالبد معماری است. هدف پژوهش حاضر، تبیین نقش آیین ها و باورهای بومی در شکل گیری معماری ماسوله و تحلیل چگونگی تاثیر این مولفه های فرهنگی بر سازمان فضایی و ویژگی های کالبدی این سکونتگاه است. پژوهش از نظر ماهیت کیفی و با رویکردی توصیفی تحلیلی و تطبیقی انجام شده است. داده ها از طریق مطالعات کتابخانه ای و اسنادی، بررسی منابع تاریخی و تحلیل مستندات تصویری گردآوری شده و با مطالعه تطبیقی نمونه هایی از سکونتگاه های بومی ایران ابعاد فرهنگی تاثیرگذار بر معماری ماسوله مورد تحلیل قرار گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که آیین های مذهبی، مناسبت های جمعی، سنت های معیشتی، باورهای مرتبط با طبیعت و الگوهای تعامل اجتماعی نقش موثری در سازماندهی فضاهای عمومی و نیمه عمومی، نحوه استقرار بناها و شکل گیری عناصر کالبدی معماری ماسوله داشته اند. همچنین همزیستی فرهنگ بومی با ویژگی های طبیعی منطقه موجب شکل گیری معماری ای هماهنگ با بستر اقلیمی و توپوگرافی شده است که هویت فرهنگی این سکونتگاه را تقویت کرده است. نتایج مطالعه تطبیقی نیز نشان می دهد که اگرچه آیین ها و باورهای بومی در سایر سکونتگاه های تاریخی ایران نیز بر معماری اثرگذار بوده اند، اما در ماسوله این تاثیر بیش از هر چیز در سازمان فضایی، عرصه های جمعی و پیوند میان محیط طبیعی و زندگی اجتماعی نمود یافته است. از این رو، پژوهش حاضر با تاکید بر ابعاد فرهنگی معماری بومی بر ضرورت توجه همزمان به میراث کالبدی و میراث فرهنگی ناملموس در حفاظت و تداوم هویت معماری ماسوله تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

معماری بومی ، ماسوله ، آیین های بومی ، باورهای فرهنگی ، سازمان فضایی ، میراث فرهنگی