بررسی خوانایی فضایی در تحقق الزامات آتش نشانی در مراکز تجاری (نمونه موردی: شهر تبریز)

ایمنی در مراکز تجاری به دلیل تراکم بالای جمعیت، تنوع کاربری ها، گستردگی فضاها و پیچیدگی شبکه های حرکتی از مهم ترین چالش های طراحی و مدیریت محیط های عمومی محسوب می شود. در این میان، اگرچه رعایت الزامات فنی آتش نشانی و ضوابط مبحث سوم مقررات ملی ساختمان از ارکان اصلی تامین ایمنی در برابر حریق به شمار می رود، اما تحقق عملی این الزامات تا حد زیادی به نحوه ادراک کاربران از محیط و توانایی آنان در تشخیص سریع مسیرهای خروج وابسته است. از این رو خوانایی فضایی به عنوان یکی از مولفه های اساسی کیفیت محیط، نقش مهمی در هدایت افراد، کاهش سردرگمی و افزایش کارایی فرآیند تخلیه اضطراری ایفا می کند. هدف پژوهش حاضر، بررسی و ارزیابی نقش خوانایی فضایی در تحقق الزامات آتش نشانی مراکز تجاری شهر تبریز و شناسایی مولفه های موثر بر افزایش ایمنی خروج اضطراری است. این تحقیق از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی - تحلیلی است. داده های پژوهش از طریق مطالعات کتابخانه ای، بررسی مبانی نظری، مشاهده میدانی و ارزیابی نمونه های موردی گردآوری شده و مراکز تجاری منتخب شهر تبریز بر اساس شاخص هایی نظیر وضوح مسیرهای حرکتی، سلسله مراتب فضایی، نشانه گذاری محیطی، وجود نقاط مرکزی شاخص، قابلیت شناسایی لندمارک ها، تطابق نقشه ذهنی کاربران با ساختار کالبدی و انعطاف پذیری مسیرها مورد تحلیل قرار گرفته اند. یافته های پژوهش نشان می دهد مراکزی که از سازمان فضایی منسجم تر، نشانه های محیطی واضح تر و نقاط مرکزی قابل تشخیص برخوردارند عملکرد بهتری در هدایت کاربران به سمت خروج های ایمن داشته و زمان تشخیص مسیر خروج در آن ها به طور محسوسی کاهش یافته است. همچنین نتایج بیانگر آن است که شاخص هایی همچون قابلیت شناسایی لندمارک ها، وضوح بصری مسیرها و هماهنگی میان ساختار فضایی و ادراک کاربران بیشترین تاثیر را در ارتقای ایمنی و موفقیت فرآیند تخلیه اضطراری دارند. در نهایت پژوهش حاضر تاکید می کند که خوانایی فضایی در کنار الزامات فنی آتش نشانی یکی از عوامل کلیدی در افزایش کارایی سامانه های خروج اضطراری و ارتقای سطح ایمنی مراکز تجاری محسوب می شود و می تواند به عنوان معیاری موثر در طراحی و ارزیابی فضاهای تجاری مورد توجه قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

خوانایی فضایی ، الزامات آتش نشانی ، مبحث سوم مقررات ملی ساختمان ، تخلیه اضطراری ، مراکز تجاری ، شهر تبریز