تدوین راهکارهای طراحی معماری تاب آور در برابر ریزگردها با بهره گیری از معماری بومی و فناوری های نوین؛ مطالعه موردی سیستان

پدیده گرد و غبار و طوفان های ریزگردی از مهم ترین مخاطرات زیست محیطی مناطق خشک و نیمه خشک جهان محسوب می شوند که پیامدهای گسترده ای در حوزه های سلامت، انسان، محیط زیست، حمل و نقل، کشاورزی، اقتصاد و کیفیت زندگی ساکنان برجای می گذارد. در دهه های اخیر به دلیل تشدید خشک سالی، کاهش پوشش گیاهی، تغییرات اقلیمی و مدیریت نامناسب منابع آب، فراوانی و شدت این پدیده در بخش های مختلف ایران به ویژه منطقه سیستان افزایش یافته است. بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت، شهر زابل در برخی سال ها به دلیل غلظت بالای ذرات معلق هوا در زمره آلوده ترین شهرهای جهان قرار گرفته است و ساکنان این منطقه در بخش قابل توجهی از سال با آثار ناشی از طوفان های گرد و غبار مواجه هستند. با توجه به گسترش روزافزون این پدیده و آثار منفی آن بر محیط های سکونتی، شناسایی راهکارهای موثر برای کاهش اثرات ریزگردها در طراحی معماری و محیط ساخته شده ضروری به نظر می رسد. پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی تحلیلی و بر پایه مطالعات اسنادی، کتابخانه ای و مشاهدات میدانی به بررسی منشا ریزگردها، ویژگی های اقلیمی منطقه سیستان و راهکارهای مقابله با این پدیده در حوزه معماری می پردازد. در این راستا ظرفیت های معماری بومی سیستان، فناوری های نوین ساختمانی، فناوری نانو، پوسته های هوشمند و نقش پوشش گیاهی در کنترل و کاهش اثرات ریزگردها مورد بررسی قرار گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که بهره گیری همزمان از اصول معماری بومی، فناوری های نوین، کنترل کیفیت هوا، طراحی اقلیمی ساختمان و توسعه فضای سبز می تواند نقش موثری در کاهش نفوذ ذرات معلق به فضاهای داخلی، بهبود آسایش حرارتی و ارتقای کیفیت محیط زندگی ساکنان مناطق درگیر با ریزگردها داشته باشد. بر این اساس مجموعه ای از راهبردهای طراحی معماری متناسب با شرایط اقلیمی سیستان ارائه شده است که می تواند در طراحی ساختمان های مقاوم و تاب آور در برابر ریزگردها مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

ریزگرد ، طوفان ، گرد و غبار ، بادهای ۱۲۰ روزه سیستان ، معماری اقلیمی ، معماری بومی ، تاب آوری محیطی