بررسی مولفه های تاثیرگذار بر ارتقاء مفهوم حریم در مجتمع های مسکونی معاصر ایران مقایسه تطبیقی آثار منتخبان مسابقات معماری

تامین مسکن به عنوان یکی از اساسی ترین نیازهای بشر فراتر از یک پناهگاه، کالبدی نهادی فرهنگی و اجتماعی است که تحت تاثیر باورها و شیوه ی زیست جامعه شکل می گیرد. در فرهنگ ایرانی اسلامی مفهوم حریم با جایگاهی بنیادین تعریف کننده ی مرزهای کالبدی بصری و رفتاری میان فرد، خانواده و جامعه بوده است. با این حال در گذار به زندگی معاصر و غلبه ی آپارتمان نشینی، بسیاری از این ارزش ها به دلیل حذف فضاهای واسطه و غلبه نگاه عملکردی، اقتصادی، تضعیف شده اند. پژوهش حاضر با هدف واکاوی بازتعریف این مفهوم ضمن مرور مبانی نظری به تحلیل تطبیقی سه نمونه شاخص مجتمع های شیخ بهایی، باغ زعفرانیه و همسایه پرداخته است. یافته های تحقیق نشان می دهد که اگر چه در معماری سنتی حریم بیشتر از طریق درون گرایی صلب و سلسله مراتب فیزیکی تامین می شد اما در الگوهای موفق، معاصر این مفهوم به یک کیفیت لایه بندی شده تغییر ماهیت داده است. نتایج حاصل از تحلیل تطبیقی پروژه ها بیانگر آن است که صیانت از قلمرو خصوصی در معماری امروز، نیازمند بهره گیری از استراتژی های نوینی همچون زون بندی هوشمند عرصه ها، استفاده از فضاهای خدماتی به عنوان ضربه گیر صوتی و بصری و طولانی کردن نمادین مسیر دسترسی از طریق سیرکولاسیون غیرخطی است. در این راسته بازتعریف مفهوم حریم تنها در کالبد خلاصه نمی شود، بلکه استفاده از فناوری های نوین نظیر دیوارهای متحرک، پنجره های هوشمند، نورپردازی هدفمند و لایه بندی با مرزهای سبز (فیلترهای حسی) می تواند نقشی کلیدی در ارتقای کیفیت سکونت و انعطاف پذیری فضا ایفا کند. در نهایت، این پژوهش اثبات می کند که بازگشت آگاهانه به مفاهیم فرهنگی و فضایی معماری ایرانی و تلفیق آنها با دستاوردهای تکنولوژیک راهکاری کارآمد برای پاسخگویی به نیازهای انسان معاصر بدون فداکردن شفافیت و پیوند با محیط شهری است؛ رویکردی که ارزش های بنیادین حریم را در بطن مجتمع های مسکونی مدرن بازتولید کرده و خانه را به مامنی آرامش بخش تبدیل می سازد.

کلیدواژه ها:

حریم ، مسکن ، مجتمع مسکونی ، معاصر ، حریم شخصی