گونه شناسی خانه های تهران دوره ی پهلوی اول بر اساس تحول مفهوم حریم و فضاهای درونگرا و برونگرا

تحولات سیاسی اجتماعی و فرهنگی دوره ی پهلوی اول موجب دگرگونی های بنیادین در الگوی سکونت و معماری خانه های تهران شد. یکی از مهم ترین نمودهای این دگرگونی تحول مفهوم حریم و تغییر نسبت فضاهای درونگرا و برونگرا در سازمان فضایی خانه ها است. پژوهش حاضر با هدف گونه شناسی خانه های تهران در دوره ی پهلوی اول بر پایه ی بررسی تحول مفهوم محرمیت و نحوه ی ارتباط فضاهای داخلی با بیرون انجام شده است. روش تحقیق مروری توصیفی با رویکرد تاریخی بوده و داده ها از طریق تحلیل اسناد، نقشه ها، تصاویر و مطالعات پیشین گردآوری شده اند. در این راسته چهار نمونه ی شاخص از خانه های این دوره شامل خانه های امیر خسرو، افشار، ارباب گیو اللهیار صالح و متین دفتری مورد تحلیل تطبیقی قرار گرفته اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که خانه های دوره ی پهلوی اول را می توان در قالب یک طیف فضایی از درونگرایی به برونگرایی طبقه بندی کرد که شامل گونه های درونگرا، نیمه درونگرا، نیمه برونگرا و برونگرا است. این سیر تحول به صورت تدریجی و مرحله به مرحله اما کوتاه مدت رخ داده و بازتابی از تغییر سبک زندگی، تضعیف تدریجی سلسله مراتب فضایی سنتی و بازتعریف مفهوم حریم در مواجهه با مدرنیته است. نتایج پژوهش بیانگر آن است که هرچند گرایش به برونگرایی در خانه های این دوره افزایش یافته اما مفهوم محرمیت به طور کامل حذف نشده و در قالب الگوهای جدید فضایی بازتعریف شده است.

کلیدواژه ها:

خانه های تهران دوره ی پهلوی اول ، حریم ، درونگرایی ، برونگرایی