تحلیل تطبیقی پیچیدگی اقتصادی ایران در شرایط تحریم شواهدی از اهمیت توسعه اقتصاد دانش بنیان برای افزایش تاب آوری

تحریم های بین المللی طی چهار دهه گذشته اقتصاد ایران را با فشارهای بی سابقه ای مواجه ساخته است. با این حال، در کنار سختی ها و مشکلاتی که تحریم های ناجوانمردانه برای ایران ایجاد کرده، داده های تجاری نشان می دهد که اقتصاد ایران با افزایش پیچیدگی جغرافیایی و محصولی در تجارت غیرنفتی مسیر تاب آوری را از طریق اتصال عمیق تر به اقتصاد جهانی دنبال کرده است. بر اساس داده های بین المللی منتشر شده، ایران در سال ۲۰۲۴ از نظر شاخص پیچیدگی اقتصادی در بعد تجارت بین المللی (ECI) در بین ۶۰ کشور برتر جهان و در شاخص پیچیدگی اقتصادی مبتنی بر تحقیق (ECI) در بین ۴۰ کشور برتر جهان قرار دارد. این مقاله با بهره گیری از نظریه پیچیدگی اقتصادی، تحلیل داده های تجاری منتشر شده توسط نهادهای معتبر بین المللی و یافته های پژوهش های تجربی معاصر به تحلیل نقش اقتصاد دانش بنیان در تاب آوری در فضای تحریم می پردازد. یافته ها حاکی از آن است که افزایش پیچیدگی اقتصادی ناشی از حرکت در جهت دستیابی به اقتصاد دانش بنیان چه در ابعاد جغرافیایی و چه در ابعاد محصولی می تواند یکی از مهم ترین عوامل تاب آوری اقتصاد ایران در برابر شوک های تحریمی قلمداد شود. با این حال موفقیت پایدار این مسیر به کیفیت نهادها، انسجام اجتماعی و مدیریت بهینه وابسته است. سطح مطلوب تاب آوری در کنار خودباوری و اعتلای ایران قوی، نیازمند مدیریت بهینه ظرفیت های علمی و فناوری و اقتصاد دانش بنیان کشور در عرصه های ملی و بین المللی است.

کلیدواژه ها:

اقتصاد دانش بنیان ، پیچیدگی اقتصادی ، تاب آوری ، تحریم ، نوآوری اجتماعی