از چرخه مد تا مصرف گرایی کاوشی در پیامدهای اقتصادی ایران

این مقاله پژوهشی نظری و مفهومی است که گذار از چرخه متعارف مد به مصرف گرایی شتاب گرفته را در سطح سازوکارهای اجتماعی و معنایی تبیین می کند و مسیرهای محتمل اثرگذاری این گذار را بر تقاضا، بودجه خانوار و سازمان بازار پوشاک در بستر نهادی ایران صورت بندی می نماید. هدف پژوهش اثبات آماری پیامدهای اقتصادی نیست؛ بلکه نشان دادن آن است که کوتاه شدن فاصله میان ظهور، رواج و منسوخ شدن نمادین یک سبک از چه مسیرهایی خرید تکراری، نمایش منزلت و گردش کالا را بازسازماندهی می کند. روش تحقیق مفهومی تفسیری و تلفیقی است: مفاهیم چرخه مد، مد سریع، مصرف تظاهری، کهنگی نمادین، کهنگی برنامه ریزی شده و میانجی گری فرهنگی ابتدا تعریف و از یکدیگر متمایز می شوند و سپس در یک چارچوب واحد به هم پیوند داده می شوند. بر پایه این چارچوب، پوشاک صرفا پاسخ به نیاز کارکردی نیست بلکه ابزاری برای تمایز اجتماعی و بیان هویت است. ادبیات فارسی مصرف و سبک زندگی نشان می دهد که در ایران نیز هویت اجتماعی بیش از پیش از رهگذر انتخاب های مصرفی و نمایش ذوق فهمیده می شود (اباذری و چاوشیان، ۱۳۸۱؛ فاضلی، ۱۳۸۲؛ کاظمی، ۱۳۹۲). در چنین بستری فشار تورمی، نوسان قدرت خرید و همزیستی بازار رسمی با مدارهای غیررسمی میل به مصرف هویتی را ضرورتا حذف نمی کنند؛ بلکه ممکن است آن را به کالاهای ارزان تر، جایگزینی سریع تر و مسیرهای عرضه جایگزین هدایت کنند. نتیجه مفهومی مقاله آن است که شتاب گردش سبک می تواند عمر نمادین پوشاک را پیش از فرسودگی مادی کوتاه کند، دفعات معامله را افزایش دهد و نابرابری در دسترسی به کالاهای نمادین را تشدید نماید؛ هرچند ترجیحات فرهنگی، محدودیت جریان های بین المللی و تراکم معنایی برخی نشانه های بومی ممکن است از شدت این نوسان بکاهند. سهم اصلی پژوهش ارائه الگویی مفهومی است که نظریه های کلاسیک مد و مصرف را در بستر ایران بازخوانی می کند، گزاره هایی قابل آزمون برای پژوهش تجربی بعدی به دست می دهد و مد را همزمان پدیده ای فرهنگی و نیرویی اقتصادی می داند.

کلیدواژه ها:

چرخه مد ، مصرف صرف گرایی ، مصرف تظاهری ، کهنگی نمادین ، مد سریع ، چارچوب مفهومی ، ایران