بته جقه؛ از نقش مایه ایرانی تا طراحی پوشاک معاصر ایران

دانشگاه بته جقه از نقش مایه های شناخته شده و ماندگار هنر و منسوجات ایران است که در دوره های مختلف تاریخی ضمن حفظ برخی ویژگی های شاخص بصری دستخوش تغییر و بازآفرینی شده و در زمینه های متنوع هنری و فرهنگی به کار رفته است. درباره خاستگاه این نقش مایه دیدگاه های متفاوتی وجود دارد؛ پژوهش حاضر با تکیه بر دیدگاه ریشه دار بودن بته جقه در سنت بصری ایران، به بررسی سیر تحول و ظرفیت های آن برای بازتفسیر در طراحی پوشاک معاصر می پردازد هدف پژوهش، بررسی جایگاه بته جقه در فرهنگ بصری ایران، تحلیل ویژگی های فرمی و روند تحول آن و تبیین قابلیت های این نقش مایه برای استفاده خلاقانه در طراحی پوشاک معاصر است. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و روش توصیفی - تحلیلی انجام شده و داده ها به شیوه کتابخانه ای و اسنادی گردآوری و در سه سطح تاریخی، بصری و تطبیقی تحلیل شده اند. یافته ها نشان می دهد که گستردگی و ماندگاری بته جقه تا حد زیادی با قابلیت انعطاف پذیری فرمی آن از جمله امکان تغییر مقیاس جهت تکرار و ترکیب بندی ارتباط دارد همچنین بررسی روند تحول این نقش مایه نشان می دهد که بته جقه در فرایند انتقال و تعامل میان فرهنگ ها صورت ها و کاربردهای متنوعی یافته اما قابلیت بازشناسی ویژگی های اصلی آن همچنان حفظ شده است. نتایج پژوهش نشان می دهد که در طراحی پوشاک معاصر، بته جقه می تواند فراتر از بازتولید مستقیم یک نقش سنتی، از طریق انتزاع، ساده سازی، تغییر مقیاس و بازآرایی به زبان بصری جدیدی تبدیل شود از این رو، بازتفسیر آگاهانه بته جقه می تواند ضمن حفظ پیوند آن با میراث بصری، ایران زمین های برای نوآوری و تقویت هویت فرهنگی در طراحی پوشاک معاصر فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

بته جقه ، نقش مایه ایرانی ، هنر و منسوجات ، ایران ، میراث بصری ، هویت فرهنگی ، طراحی پوشاک معاصر