نظریه مدرسه بالنده؛ از نگاه متفاوت به انسان تا الگوی انسان محور برای تحول بنیادین پرورشی

تحول بنیادین مدرسه، صرفا با تغییر برنامه های درسی، روش های آموزشی، ساختارهای اداری یا فناوری ها تحقق نمی یابد، بلکه مستلزم بازاندیشی در نگاه به انسان و نحوه مواجهه مدرسه با ظرفیت های اوست. پژوهش حاضر با هدف مفهوم پردازی و ارائه الگوی مدرسه بالنده بر پایه رویکردی انسان محور انجام شده است. این پژوهش از نظر رویکرد، کیفی، اکتشافی و نظریه پردازانه است و بر تجربه حرفه ای، مشاهده موقعیت های معنادار، بازاندیشی نظام مند، استخراج الگوهای مفهومی و گفت وگوی آنها با ادبیات علمی استوار است. در این فرآیند تجربه حرفه ای به عنوان ماده اولیه مفهوم پردازی در نظر گرفته شده و میان گزاره های پشتیبانی شده از ادبیات، استنباط های نظری و پیشنهادهای نظریه تمایز گذاشته شده است. نتیجه این فرآیند شناسایی و سازماندهی دوازده مولفه شامل باور به انسان و اعتماد به ظرفیت های او، شناخت نیازهای انسان و پاسخ گویی به آنها، تفاوت های فردی و شخصی سازی فرصت های یادگیری و رشد، روابط انسانی همدلانه، مشارکت، هم افزایی و تسهیل گری؛ فرصت دوباره برای تغییر، بازآفرینی و رشد؛ استعدادیابی و زمینه سازی برای شکوفایی؛ امیدآفرینی، انگیزش و تاب آوری، کنش آموزی، پژوهش و پروژه محوری؛ مدیریت منابع و فرصت ها برای رشد انسان، میانجیگری و مدیریت تعارض؛ مهارت افزایی و ظرفیت سازی و مربی گری، کارآفرینی و استفاده هوشمندانه از فناوری های نوین است. این مولفه ها در قالب پنج اصل فراگیر شامل انسان محوری و ظرفیت محوری؛ رابطه انسانی، مشارکت و تسهیل گری؛ فرصت رشد، بازآفرینی و شکوفایی؛ عاملیت، کنش، یادگیری و مسئولیت؛ و بالندگی و آمادگی برای آینده سازماندهی شده اند. بر مبنای این معماری مدرسه بالنده مدرسه ای تعریف می شود که با تغییر نگاه خود به انسان از مسئله به ظرفیت و محیطی مبتنی بر اعتماد، رابطه انسانی، مشارکت و فرصت رشد ایجاد می کند و از طریق کنش آموزی، تجربه، بازاندیشی، مسئولیت پذیری، ظرفیت سازی، مربی گری و استفاده هوشمندانه از فناوری، انسان را برای یادگیری مستمر زندگی و اثرگذاری اجتماعی توانمند می سازد. نوآوری اصلی این چارچوب نه در ادعای بدیع بودن هر یک از مولفه های منفرد بلکه در معماری مفهومی روابط میان مولفه ها و ترکیب آنها در یک الگوی یکپارچه برای تحول انسان محور مدرسه است. با این حال این چارچوب در مرحله حاضر یک نظریه پیشنهادی و قابل آزمون است و اعتبار تجربی روابط میان مولفه ها و قابلیت انتقال آن به بسترهای گوناگون آموزشی نیازمند پژوهش های میدانی، مقایسه ای و طولی است.

کلیدواژه ها:

مدرسه بالنده ، انسان محوری ، ظرفیت محوری ، کنش آموزی ، شکوفایی ، رشد انسانی