بازنگری مفهومی در فرآیند تفکیک و آماده سازی اراضی شهری با تاکید بر توسعه پایدار و عدالت فضایی

فرآیند تفکیک و آماده سازی اراضی شهری اگرچه معمولا به عنوان ابزاری فنی برای تقسیم قطعات، ایجاد معابر و تامین زیرساخت شناخته می شود ظرفیت مهمی در هدایت توسعه شهری و توزیع منافع و هزینه های آن دارد. پژوهش حاضر با رویکردی کیفی و از نوع مطالعه مفهومی مروری به بازنگری این فرآیند با تاکید بر توسعه پایدار و عدالت فضایی می پردازد. داده ها از طریق مرور اسنادی و تحلیل محتوای کیفی منابع معتبر فارسی و انگلیسی گردآوری و تحلیل شدند. یافته ها نشان می دهند که کیفیت تفکیک اراضی تنها به اندازه قطعات و ضوابط کالبدی محدود نمی شود بلکه با شکل گیری شبکه معابر، ارزش منطقه ای زمین، دسترسی به خدمات و رضایت ذی نفعان نیز ارتباط دارد. همچنین بازتوزیع زمین زمانی به توسعه پایدار و عادلانه می انجامد که مالکان، ساکنان و گروه های کم درآمد در تصمیم گیری و توزیع منافع مشارکت داشته باشند و حکمرانی زمین با شفافیت و سازوکارهای مناسب بازتوزیع ارزش افزوده همراه باشد. بر این اساس عدالت فضایی نباید صرفا به توزیع برابر تسهیلات کاهش یابد؛ بلکه باید ابعاد رویی، مشارکتی و نهادی آن نیز در برنامه ریزی شهری لحاظ شود. مقاله حاضر چارچوبی مفهومی ارائه می دهد که تفکیک اراضی را به مثابه ابزاری راهبردی برای تحقق همزمان پایداری زیست محیطی، کارایی اقتصادی و عدالت اجتماعی فضایی مفهوم سازی می کند. بر پایه این چارچوب پیشنهادهایی برای بازنگری ضوابط تفکیک، طراحی سازوکارهای مشارکتی، تقویت حکمرانی زمین و ادغام ملاحظات اقلیمی ارائه شده است. این چارچوب می تواند مبنایی برای سیاست گذاری و برنامه ریزی شهری عادلانه تر و پایدارتر در ایران باشد.

کلیدواژه ها:

تفکیک اراضی شهری ، آماده سازی اراضی ، توسعه پایدار ، عدالت فضایی ، برنامه ریزی شهری