تحلیلی بر زمینه های راهیابی رویکردهای حکمت گرایانه به کلام شیعه در عصر صفوی

علم کلام از ارکان اساسی اندیشه دینی است و نقش مهمی در تاسیس بنیادهای فکری جامعه مسلمان داشته است. در عصر صفوی، فرصت مناسبی فراهم شد تا متکلمان شیعی به بازاندیشی در آراء پیشینیان پرداخته و کلام شیعه مسیر تحول از رویکرد نقلی به رویکرد فلسفی-حکمی را طی کند. این پژوهش با تمرکز بر منابع دوره صفوی، عوامل سیاسی، اجتماعی و معرفتی موثر بر گرایش کلام شیعه به شیوه های حکمت گرایانه را بررسی می کند. یافته ها نشان می دهد رسمیت یافتن تشیع توسط دولت صفوی، رقابت با عثمانیان سنی، نیاز به نظام عقیدتی مستدل و ظهور نوابغی مانند ملاصدرا، زمینه ساز تلفیق کلام امامیه با حکمت متعالیه شد. این تحول، نه تنها پاسخگوی نیازهای سیاسی و اجتماعی عصر صفوی بود، بلکه غنای معرفتی کلام شیعه را نیز افزایش داد و تاثیری ماندگار بر اندیشه شیعی برجای گذاشت.در این پژوهش،‎ «‎حکمت‎» ‎به مثابه ی نظام فلسفی حکمت متعالیه» وحکمت گرایی‎» ‎به منزله ی‎ ‎کاربست روش مند ابزارها و مفاهیم این حکمت در حیطه کلام شیعه‎ ‎بررسی شده است. هدف اصلی، واکاوی زمینه های تاریخی و معرفتی این تحول روش شناختی در عصر صفوی است‎.‎ یافته های پژوهش نشان می دهد که رسمیت یافتن تشیع توسط صفویان، رقابت با عثمانیان سنی، نیاز به نظام عقیدتی مستدل و ظهور شخصیت هایی مانند ملاصدرا، زمینه ساز راهیابی شیوه های حکمت گرایانه به کلام امامیه شد. این گرایش، محصول تعامل پیچیده عوامل سیاسی، اجتماعی و معرفتی بوده و تاثیری ماندگار بر غنای فکری کلام شیعی گذاشته است. هدف اصلی پژوهش تحلیل عوامل زمینه هایی است که موجب راهیابی و نفوذ شیوه های حکمت گرایانه در کلام شیعه در عصر صفوی شده است.

کلیدواژه ها:

کلام شیعه ، حکمت صفوی ، رویکردهای حکمت گرایانه ، زمینه های تاریخی ، حکمت متعالیه &rlm