بازخوانی سیر تحول تصویری یوز از دوران پیشا تاریخی تا قرون متاخر اسلامی (تطبیق تفاسیر شمایل شناختی حیوان شکارگر با تاکید بر متون تاریخی و یافته های باستان شناسی)

بقایای مادی حاوی تصاویر، یکی از مهم ترین ذخایر اطلاعات تاریخی-فرهنگی، در باستان شناسی و تاریخ هنر محسوب می شوند. از بقایای چنین ذخایری، آثاری هستند که تصویر یوز بر روی آن وجود دارند. خوانش تصاویر برجای مانده از یوز در آثار باستانی نیز، بی گمان می تواند درک عمیق تری از هم زیستی و رویارویی جوامع مختلف انسانی با این قبیل حیوانات درنده به بار آورد. یافته های باستانی شناسی و تحلیل های شمایل شناختی ای که تاکنون بر روی یوز صورت گرفته، نشان می دهد متغیرهای مهمی چون: پراکندگی جغرافیایی، تعدد و تفاوت زمانی و کثرت برهم کنش های فرهنگی، نقش به سزایی در تعیین رهیافت های پژوهشی و تبیین علل تحولات نقوش آن در طول دوران مختلف تاریخی داشته اند؛ به این ترتیب در گام نخست، پس از بررسی پیشینه مطالعات انجام گرفته بر روی یوز و هم چنین با بررسی سیر تحولات تصاویر یوز در میان افق های فرهنگی هم پایه در ایران که عمدتا منشا پیدایش نقوش یوز -از دوران پیشاتاریخی تا عصر اسلامی متاخر- را در دو الگوی تفسیری روایی-اسطوره ای و آئینی-ایدئولوژیک منحصر دانسته اند؛ پژوهش حاضر به دنبال آن است تا با بررسی نمونه های تصویری از یوز، ضمن تاکید بر نقش حیوانات درنده شکارگر در جوامع انسانی، به علاوه اهمیت الگوی تفسیری کارکردگرا-معیشتی را با استناد به متون تاریخی «شکارنامه ها» به عنوان یکی از علل اساسی بازنمایی تصاویر یوز در برابر دو الگوی پیش گفته برجسته نماید؛ از این رو، شواهد باستان شناسی به همراه مطالعات تطبیقی متون تاریخی، در دو بخش میدانی و کتابخانه ای و به روشی تحلیلی-تطبیقی، مورد بازخوانی قرار گرفتند تا درنتیجه نشان داده شود: تفاسیر کارکردگرایانه ناظر بر زنده گیری و اهلی سازی این حیوان شکارگر توسط یوزداران در جهان طبیعی، از اهمیتی برابر و به مراتب بیشتر نسبت به تفاسیر رایج اسطوره ای و ایدئولوژیکی که صرفا متوجه اقتدار سیاسی و آئین مشروعیت بخشی در ساحت فرهنگی است، برخوردارند.

کلیدواژه ها:

Hunting Cheetah (Cheetah as a Hunting Auxiliary) ، Archaeological Findings ، Historical Texts ، Functionalist-Subsistence Interpretive Models ، Mythological and Ideological Interpretive Models. ، یوز شکارگر ، یافته های باستان شناسی ، متون تاریخی ، الگوهای تفسیری کارکردگرا-معیشتی ، الگوهای تفسیری اسطوره ای و ایدئولوژیک.