مطالعه استقرارهای دوران اسلامی در دهستان های آب بر و درام، شهرستان طارم علیا، بر اساس شواهد باستان شناسی و متون تاریخی

شهرستان طارم علیا واقع در بخش شمالی استان زنجان، به دلایلی چون: داشتن اقلیمی متنوع، و موقعیت ویژه آن، در میانه استان های زنجان، گیلان، اردبیل و قزوین، از نقطه نظر باستان شناسی به صورت بالقوه ای حائز اهمیت است؛ با این حال، پژوهش های میدانی و کتابخانه ای انجام شده در ارتباط با این ناحیه در قیاس با وسعت و اهمیت آن چندان که باید رضایت بخش نبوده است. در این پژوهش، برای نخستین بار، استقرارهای دوران اسلامی در دهستان های آب بر و درام طارم علیا با توجه به مدارک باستان شناسی و متون تاریخی بررسی و مطالعه شده است. برای این منظور، بازه زمانی ۱۴۰۰ساله دوران اسلامی در سه مقطع شامل: قرون نخستین، میانی و متاخر هم ازنظر متون تاریخی و هم ازنظر آثار و شواهد مادی باستان شناسی مطالعه و بررسی شده است. درنتیجه ۲۵محوطه، تپه تاریخی، گورستان و بنای مربوط به دوران اسلامی که در بررسی میدانی دهستان های آب بر و درام شناسایی شده، براساس سفال های سطحی در یکی از مقاطع سه گانه فوق دسته بندی و مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. هدف از این پژوهش، پاسخ به پرسش هایی درباره وسعت و تعداد استقرارهای اسلامی منطقه، رهگیری استقرارها یا بناهای اسلامی منطقه در متون تاریخی و شناسایی محوطه های اسلامی کلیدی در منطقه موردمطالعه است. نتیجه این مطالعه حاکی از این است که شماری از محوطه های اسلامی شناسایی شده در منطقه موردمطالعه، در قرون نخستین و میانی دوران اسلامی، استقرارهای زنده و پویایی بوده اند. براساس داده های حاصل از بررسی، ازجمله وسعت محوطه ها، به نظر می رسد که برخی استقرارهای اسلامی منطقه، ازجمله محوطه موسوم به قلعه درام در حکم یک استقرار مرکزی مهم در منطقه طارم علیا در طول دوران اسلامی بوده است. نتیجه این پژوهش نشان می دهد که باوجود اهمیت ارتباطی منطقه، محوطه های باستانی دوران اسلامی در محدوده موردمطالعه، درمجموع، از وسعت کمی برخوردار بوده و تقریبا در حکم استقرارهای روستایی باقی مانده اند.

کلیدواژه ها:

Tarrom Olya ، Abbar ، Darram ، Islamic Era ، The Northern basin of Qezel-Uzan. ، طارم علیا ، آب بر ، درام ، دوران اسلامی ، حوضه شمالی قزل اوزن.