واکاوی کتیبه ها و عناصر تزئینی منار قطب

هندوستان با برخورداری از تنوعات بسیار فرهنگی و مذهبی، با تسلط حکومت ممالیک، دچار دگرگونی و تحول شد. در دوره ممالیک، حاکمان سلطنت دهلی با ایجاد بناها و آثار ارزشمند، مبدع هنر معماری اسلامی و هندی شدند. منار به عنوان یکی از عناصر معماری اسلامی، جدای از ایفای نقش ماذنه نمادی از حاکمیت اسلامی بود. منار قطب نمادی ماندگار از تاریخ غنی هند، مهارت معماری و تبادل فرهنگی است. ویژگی های متمایز آن مانند فرم، شفت فلوت دار و بالکن بر طراحی مناره های دیگر منطقه تاثیر گذاشته است. هدف از این پژوهش، واکاوی عناصر تزئینی و بازخوانی کتیبه های «منار قطب»، با پاسخ گویی به این پرسش ها است؛ عناصر تزئینی هنر معماری اسلامی بر روی این بنا چه تاثیراتی داشته است؟ مضامین کتیبه ها بیانگر چه موضوعاتی است؟ روش پژوهش این جستار براساس مطالعات کتابخانه ای، بررسی منابع دست اول، بررسی های میدانی و مشاهدات عینی نگارنده بوده است و با توصیف، تحلیل و بهره گیری از منابع تاریخی انجام شده است. نتایج این پژوهش نشان می دهد که منار قطب تحت تاثیر زیبایی شناختی و عناصر معماری اسلامی تزئین شده است و عناصر تزئینی منار قطب، تلفیقی از عناصر اسلامی و هندی است. منار قطب اگرچه از فرم کلی مناره های اسلامی پیروی می کند، عناصری از معماری هندی را مانند کنده کاری های دقیق و پیچیده، استفاده از ماسه، سنگ قرمز و مرمر، به کار گرفتن گل های نیلوفر آبی و تزئینات زنگی شکل، کتیبه های متنوع، نقوش هندسی و گیاهی که منعکس کننده ماهیت ترکیبی معماری هند و اسلامی است را به نمایش گذاشته است؛ بنابراین، می توان عنوان معماری «هند و اسلامی» را برای هنر دوره ممالیک به کار برد. ضمن این که کتیبه های این بنا بیانگر اهمیت مذهبی، تاریخی، سیاسی، فرهنگی وهنری است.

کلیدواژه ها:

Decorative Elements ، Inscriptions ، Islamic Architecture ، Indian Architecture ، Mamluk ، Qutub Minaret. ، عناصر تزئینی ، کتیبه ، معماری اسلامی ، معماری هندی ، ممالیک ، منار قطب.