بررسی تطبیقی نگاره «کشته شدن ارجاسب به دست اسفندیار» در شاهنامه های بایسنغری و تهماسبی؛ با تاکید بر رویکرد فرمالیستی

شاهنامه بایسنغری و شاهنامه تهماسبی را به حق دو شاهکار بی بدیل هنری در تاریخ نگارگری ایران دانسته اند. برای پی بردن به ارزش های زیباشناختی محض این دو نسخه، بهترین روشی که می توان به کار بست، روش تحلیل فرمالیستی است. در رویکرد فرمالیستی آن چه مهم است، تحلیل عناصر بصری فرمالی است که نگارگران برای انتقال احساس یا عاطفه ای زیباشناختی به کار بسته اند؛ لذا این پژوهش با رویکرد فرمالیستی به بررسی دو نگاره از یک داستان، یعنی «کشته شدن ارجاسب به دست اسفندیار» در این دو شاهنامه می پردازد. بدیهی است در این پژوهش، عناصری چون: خط، شکل، رنگ و به طورکلی طرح و ترکیب بندی این نگاره ها مورد تحلیل فرمالیستی قرار گفته است. بر این اساس، پژوهش حاضر مشخصا به دنبال پاسخ به این پرسش بوده است؛ به لحاظ رویکرد فرمالیستی، چه شباهت و تفاوتی میان این دو تصویر مشترک شاهنامه بایسنغری و تهماسبی وجود دارد؟ بدیهی است برای پاسخ به این پرسش باید دید خصوصیات اصلی نگاره «کشته شدن ارجاسب به دست اسفندیار» در دو نسخه بایسنغری و تهماسبی براساس رویکرد فرمالیستی چیست؟ با بررسی تطبیقی نگاره های مذکور، مشخص شد که شاهنامه بایسنغری به لحاظ به کارگیری خطوط متناسب با ماهیت داستان، تصویرگری روشن داستان و پرداخت نمادین به ماجرا، ازلحاظ زیباشناختی غنی تر از شاهنامه تهماسبی است. البته شایان ذکر است که در مقابل، شاهنامه تهماسبی نوعی نمایش تزئینی از ماجرا ارائه می دهد و لذا درصدد نمایشی جلوه دادن داستان بوده است. روش پژوهش حاضر توصیفی-تحلیلی برمبنای تطبیق نگاره های دو نسخه از شاهنامه فردوسی است و شیوه گردآوری داده ها نیز کتابخانه ای بوده است.

کلیدواژه ها:

Form ، Formalism ، Formalist Analysis ، The Baysunghur Sahnameh ، The Shahnameh of Shah Tahmasb. ، فرم ، فرمالیسم ، تحلیل فرمالیستی ، شاهنامه بایسنغری ، شاهنامه تهماسبی.