بررسی چگونگی تکوین دولت در افغانستان معاصر (۱۷۴۷-۱۹۷۰ م) بر اساس نظریه عصبیت

نوشتار حاضر با بهره گیری از نظریه عصبیت ابن خلدون، فرایند تکوین، تثبیت و زوال دولت در افغانستان را در بازه ی ۱۷۴۷ تا ۱۹۷۳ واکاوی می کند. یافته ها نشان می دهد که دولت ابدالی بر پایه ی عصبیت قبیله ای پشتون ها شکل گرفت. در ادامه، خاندان محمدزایی با تکیه بر عصبیت تازه ای، دولت جدیدی بنیان نهاد و عبدالرحمن خان این عصبیت را با خشونت دولتی و مشروعیت دینی درآمیخت. اصلاحات شتاب زده ی امان الله خان، به دلیل ناهماهنگی با ساختار سنتی جامعه، به شورش و سقوط وی انجامید. دوران نادرشاه و ظاهرشاه اگرچه بازگشتی به الگوهای پیشین بود، اما نتوانست عصبیت ملی فراگیری پدید آورد و دولت همچنان آسیب پذیر ماند. در مجموع، نظریه ی عصبیت الگویی کارآمد برای تبیین ادوار مختلف دولت داری در افغانستان به شمار می رود و در این بررسی مشخص شد که فقدان عصبیت مثبت و فراگیر، مهم ترین عامل ناپایداری های مکرر سیاسی در این دوره ی تاریخی بوده است؛ چراکه هرگاه همبستگی گروهی جای خود را به گسست های قومی و نبود اجماع ملی داده، نظام سیاسی با بحران مواجه شده است.

کلیدواژه ها:

افغانستان ، تکوین دولت ، ابن خلدون ، عصبیت ، پشتون