گسست گفتمانی در نظام برنامه ریزی ایران؛ واکاوی گذار معنایی از برنامه ششم توسعه به برنامه هفتم پیشرفت

هدف پژوهش: مسئله اصلی این مقاله، واکاوی گسست معنایی و ناسازگاری گفتمانی در نظام برنامه ریزی ایران از خلال مقایسه دو سند برنامه ای است. بدین منظور، مقاله به بررسی نحوه صورت بندی معنای توسعه/پیشرفت در دو سند «قانون برنامه پنج ساله ششم توسعه جمهوری اسلامی ایران» و «قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران» می پردازد و می کوشد نشان دهد گذار از «توسعه» به «پیشرفت» چه دلالت هایی برای فهم منطق معنابخش برنامه ریزی در ایران دارد.روش پژوهش: پژوهش حاضر از نوع کیفی است و با اتکا به تحلیل گفتمان بر اساس رویکرد لاکلو و موفه انجام شده است. متون مورد تحلیل شامل متن کامل قانون برنامه ششم توسعه و قانون برنامه هفتم پیشرفت است. واحد تحلیل، گزاره های سیاستی مندرج در مواد، بندها و تبصره های دو قانون است و مفاهیمی مانند دال مرکزی، زنجیره هم ارزی، غیریت سازی، دال تهی و مفصل بندی برای تحلیل صورت بندی های معنایی به کار گرفته شده اند.یافته­ ها: یافته ها نشان می دهد که در برنامه ششم، معنای توسعه عمدتا در پیوند با تعامل خارجی، رقابت پذیری، اقتصاد دانش بنیان، ثبات کلان اقتصادی و توسعه صادرات غیرنفتی صورت بندی می شود. در مقابل، در برنامه هفتم، معنای پیشرفت بیشتر در نسبت با اقتصاد مقاومتی، درون زایی، عدالت اقتصادی، مردمی سازی اقتصاد و تاب آوری معنا می یابد. همچنین دال هایی مانند عدالت و اقتصاد مقاومتی در هر دو برنامه حضور دارند، اما جایگاه و خوانش آن ها در هر سند متفاوت است.نتیجه­ گیری: نتیجه پژوهش نشان می دهد که گذار از برنامه ششم توسعه به برنامه هفتم پیشرفت صرفا تغییر در عنوان یا جابه جایی اولویت های اجرایی نیست، بلکه نشانه ای از بازآرایی در منطق معنابخش برنامه ریزی است. این بازآرایی، در صورت فقدان سازوکارهای نهادی برای ایجاد تداوم، هماهنگی و انباشت سیاستی، می تواند به گسست معنایی در نظام برنامه ریزی و دشواری در ارزیابی و پیگیری منسجم برنامه ها بینجامد.

کلیدواژه ها:

ایران ، توسعه ، پیشرفت ، گسست معنایی ، ناسازگاری گفتمانی