بازسازی الگوی امنیت تمدنی در اندیشه ابن خلدون

امنیت تمدنی از مفاهیمی است که باوجود اهمیت آن در تبیین پایداری و افول تمدن ها، هنوز صورت بندی نظری روشنی در مطالعات اندیشه اسلامی نیافته است. ازاین رو، پژوهش حاضر با هدف بازسازی الگوی امنیت تمدنی بر پایه اندیشه ابن خلدون انجام شده است. پرسش اصلی پژوهش آن است که الگوی امنیت تمدنی در اندیشه ابن خلدون چگونه قابل بازسازی است؟ پژوهش حاضر با رویکردی کیفی و با بهره گیری از روش تحلیل مفهومی و بازسازی نظری انجام شده و داده های آن از متن مقدمه و آثار معتبر شارحان اندیشه ابن خلدون گردآوری و تحلیل شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که امنیت تمدنی در اندیشه ابن خلدون نه به عنوان یک اصطلاح مستقل، بلکه از خلال منطق حاکم بر حیات تمدنی قابل بازسازی است. این منطق بر زنجیره ای از روابط علی استوار است که از عصبیت، دین و دولت آغاز شده، در پرتو عدالت و نظم به شکوفایی اقتصادی، علمی و فرهنگی و درنهایت به اقتدار و پایداری تمدن می انجامد. بر این اساس، الگوی امنیت تمدنی در دو رکن مکمل بازسازی شد: مولفه های مولد شامل عصبیت، همکاری و تعاون، دین و شریعت، عدالت، قانون مندی، آگاهی، مشارکت مردم، دولت، شکوفایی اقتصادی، علوم و صنایع و قدرت دفاعی؛ و مولفه های مخل شامل فروپاشی عصبیت، ظلم، خودکامگی، فاصله دولت و مردم، تجمل گرایی، فساد اخلاقی، ضعف آگاهی، فشار و رکود اقتصادی و ضعف قدرت دفاعی است. نوآوری پژوهش در بازسازی روابط میان این مولفه ها و صورت بندی آن ها در قالب یک الگوی مفهومی برای تبیین امنیت تمدنی در اندیشه ابن خلدون است.

کلیدواژه ها:

تمدن ، امنیت تمدنی ، ابن خلدون ، عصبیت ، دولت ، اندیشه