بررسی چادر و اهمیت ترسیم آن در نگاره های سده ده هجری قمری

چادرنشینی، شیوه ای از زندگی اجتماعی است که مختص جوامع کوچ نشین می باشد؛ افرادی که با جابه جایی مستمر از مکانی به مکانی دیگر، سبک زندگی خود را پی می گیرند. در این میان، مسکن به ­عنوان پیوندی حیاتی میان انسان و محیط زیست، همواره جایگاهی ویژه در فرهنگ و نیازهای این گروه داشته ­است. سرپناه این اقوام که با عناوینی چون چادر یا خیمه شناخته می شود، به­ عنوان ساختاری موقت، قابل حمل و کاملا کاربردی، از دیرباز تا به امروز، نقشی اساسی در تامین نیازهای زیستی آن ها ایفاء کرده ­است. همچنین، بازنمایی متنوع این عنصر در نگاره های ایرانی، بی تردید گویای اهمیت و ارزش والای آن در تاریخ هنر و فرهنگ این سرزمین است. هدف از این پژوهش بررسی نوع، تنوع طرح و رنگ در چادرهای مصور، کاربردی یا تزیینی بودن انواع چادر در نگاره ها با توجه به نوع تصویرپردازی هر یک از این نمونه ها در ارتباط با سایر عناصر تصویری و نیز سیر تحول چادرها از نظر طرح و رنگ در نگاره ها است و به سوال های ساختار هندسی و اجزای بنیادین چادرهای مصور در نگاره های تاریخی چگونه بازنمایی شده اند؟ تنوع طرح ها و رنگ های به ­کاررفته در چادرها چه ویژگی هایی دارد؟ ویژگی چادرها از نظر نوع استفاده در نگاره ها و نحوه استفاده نوع واقعی چادرها چگونه است (کاربردی یا تزیینی)؟ که با روش توصیفی- تحلیلی نگاره ها به آن پاسخ داده می شود. شیوه جمع ­آوری اطلاعات اسنادی است. جامعه آماری شامل ۲۷ نگاره از سه کتاب هفت اورنگ جامی، شاهنامه شاه طهماسب، نصوح مطراقچی است. بررسی نگاره ها نشان می دهد که چادرها عمدتا به­ عنوان سرپناه های موقت کاربرد داشته اند، هر چند در برخی موارد با طراحی های نمادین برای نمایش جایگاه و برتری فرد صاحب چادر نیز به ­کار­رفته اند. نتایج پژوهش حاکی از پیشینه غنی و چندجانبه چادر و خیمه گاه در فرهنگ و هنر ایرانی از لحاظ طرح، رنگ و کاربرد است که شناخت عمیق تر آن­ ها می تواند ضمن ارتقاء فهم تاریخ هنر و معماری سنتی، زمینه ساز خلق ایده های نوین در طراحی محیط های زیستی مدرن با کارکردهای زیبایی شناختی و کاربردی باشد.

کلیدواژه ها:

نگارگری ، چادر ، خیمه گاه ، کوچ نشینی