جایگاه سهم الارث زوجه از مال شوهر در ساختار حقوق داخلی افغانستان و حقوق بین الملل

حق الارث زوجه از اموال شوهر، از موضوعات مهم حقوق خانواده است که در فقه اسلامی، حقوق داخلی افغانستان و حقوق بین الملل از زوایای متفاوت مورد توجه قرار گرفته است. این پژوهش با هدف بررسی جایگاه حقوقی سهم الارث زوجه از اموال شوهر و تحلیل رابطه میان قواعد فقهی و حقوق داخلی افغانستان، با تعهدات بین المللی این کشور انجام شده است. در فقه اسلامی و حقوق افغانستان، زوجیت یکی از اسباب ارث شناخته شده و سهم زوجه در صورت نبود فرزند برای شوهر یک چهارم و در صورت وجود فرزند یک هشتم ترکه تعیین شده است. قانون مدنی افغانستان نیز این احکام را بر مبنای قواعد شرعی پذیرفته است. همچنین، پس از تحولات سیاسی سال ۲۰۲۱، فرمان دسامبر همان سال حق شرعی زنان در میراث را مورد تاکید قرار داده است. از سوی دیگر افغانستان با الحاق به کنوانسیون رفع کلیه اشکال تبعیض علیه زنان (CEDAW)، تعهدات بین المللی در زمینه رفع تبعیض و تضمین حقوق برابر زنان پذیرفته است. هرچند خود کنوانسیون سهم عددی مشخصی برای زوجه تعیین نمی کند، کمیته CEDAW در توصیه های عمومی شماره ۲۱ و ۲۹، بر برابری زنان و مردان در زمینه ارث و منع محرومیت همسر بازمانده از میراث تاکید کرده است. از این رو، مسئله ارث زوجه در افغانستان باید در پرتو سه سطح فقه اسلامی، حقوق داخلی و تعهدات بین المللی بررسی شود.یافته های پژوهش نشان می دهد که اصل حق ارث زوجه در نظام حقوقی افغانستان به رسمیت شناخته شده، اما میان میزان سهم تعیین شده در قواعد فقهی و معیارهای برابری و منع تبعیض مورد تاکید در حقوق بین الملل تفاوت رویکردی وجود دارد. افزون بر این، عرف های اجتماعی و فشارهای خانوادگی در برخی موارد مانع تحقق عملی حق ارث زنان می شود. بنابراین، بررسی حق الارث زوجه نباید تنها به شناسایی قانونی حق محدود شود، بلکه میزان سهم، دامنه اموال، اجرای موثر و دسترسی واقعی زنان به حق خود نیز باید مورد توجه قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

سهم الارث ، زوجه ، مال شوهر ، حقوق داخلی ، حقوق بین الملل