شایستگی دیجیتال معلمان و اثربخشی آموزش ترکیبی در مدارس

تحول فناوری های دیجیتال در سال های اخیر، شیوه های سنتی آموزش را با تغییرات اساسی مواجه کرده و آموزش ترکیبی را به یکی از رویکردهای مورد توجه در نظام های آموزشی تبدیل کرده است. آموزش ترکیبی با تلفیق هدفمند آموزش حضوری و فعالیت های یادگیری برخط، می تواند امکان انعطاف پذیری بیشتر، دسترسی گسترده تر به منابع، تنوع در روش های تدریس و تقویت مشارکت یادگیرندگان را فراهم کند. با این حال، استفاده از فناوری به تنهایی تضمین کننده کیفیت آموزش نیست و نقش معلم در طراحی، اجرا، مدیریت و ارزشیابی فرایند یادگیری همچنان تعیین کننده است. از این رو، شایستگی دیجیتال معلمان به عنوان مجموعه ای از دانش، مهارت، نگرش و توانایی های حرفه ای مورد نیاز برای استفاده هدفمند و مسئولانه از فناوری های دیجیتال، اهمیت ویژه ای پیدا می کند. مقاله حاضر با هدف بررسی نقش شایستگی دیجیتال معلمان در اثربخشی آموزش ترکیبی در مدارس و با روش مروری تحلیلی انجام شده است. برای این منظور، شش منبع علمی شامل سه منبع فارسی و سه منبع لاتین بررسی و یافته های آن ها در محورهای مفهوم شایستگی دیجیتال، مولفه های آن، الزامات آموزش ترکیبی و شواهد مربوط به پیامدهای آموزشی تحلیل شد. یافته ها نشان می دهد شایستگی دیجیتال صرفا به توانایی کار با ابزارهای فناورانه محدود نیست، بلکه شامل طراحی آموزشی، تولید و انتخاب محتوای دیجیتال، تعامل و ارتباط برخط، ارزشیابی دیجیتال، حمایت از یادگیرنده، مدیریت محیط یادگیری، توجه به امنیت و اخلاق دیجیتال و توانایی استفاده از داده های آموزشی برای تصمیم گیری است. همچنین شواهد فراتحلیلی نشان می دهد آموزش ترکیبی در شرایط مناسب می تواند عملکرد تحصیلی دانش آموزان را بهبود دهد، اما میزان این اثر تحت تاثیر عواملی مانند سطح تحصیلی، نوع درس، مدت مداخله، فعالیت های گروهی و نقش مدرس قرار می گیرد. بنابراین، اثربخشی آموزش ترکیبی را نمی توان صرفا به وجود تجهیزات یا استفاده از نرم افزار نسبت داد و کیفیت شایستگی حرفه ای معلم و شرایط سازمانی و زیرساختی مدرسه باید هم زمان مورد توجه قرار گیرد.