تحلیل متن شناختی مثنوی «لولو مکنون و لیلی و مجنون»، سروده ای نوشناخته از علی گیلانی در قرن دهم هجری قمری

مثنوی لولو مکنون و لیلی و مجنون سروده علی گیلانی، شاعر ناشناخته قرن دهم هجری، یکی از نمونه های نادیده گرفته شده ادبیات عاشقانه – عرفانی فارسی است که تاکنون نه تصحیح انتقادی مستقلی یافته و نه بررسی جامع و تحلیلی شده است. این اثر، از نظر زبان، ساختار، معنا و سبک، ویژگی هایی دارد که آن را از دیگر نظیره های لیلی و مجنون متمایز می سازد. هدف این پژوهش، تحلیل متن شناختی این منظومه در لایه های مختلف زبان، اعم از واژگانی، نحوی بلاغی، معنایی و فکری است تا ظرفیت های ادبی، عرفانی و فرهنگی آن به شکلی علمی و مستند روشن شود. روش پژوهش توصیفی تحلیلی و مبتنی بر خوانش دقیق و تطبیقی متن، بهره گیری از منابع تاریخی، ادبی و بلاغی، و تحلیل عناصر سبکی و معنایی است. نتایج پژوهش نشان می دهد که گیلانی در قالب یک روایت عاشقانه، تجربه ای عرفانی و تاویلی از عشق ارائه می دهد که در آن عشق زمینی و عشق الهی در هم تنیده اند. زبان چندلایه، ترکیب واژگان فارسی و عربی، کاربرد اصطلاحات علمی، و بهره گیری از آرایه هایی چون تلمیح، استعاره، تناقض نما، مناظره و غیره این سروده را به متنی پویا، میان متنی و رمزآلود بدل کرده است. منظومه با اتکای به سنت های پیشنیان در این حوزه و سعی بر ارائه نوآوری هایی هرچند اندک، فضایی خلق می کند که خواننده را هم زمان در استمرار سنت عاشقانه سرایی فارسی با چشم اندازی جدید در حوزه ادبیات غنایی وعرفانی آشنا می نماید. این پژوهش به عنوان نخستین گام در بازخوانی این اثر، تلاش دارد سهم علی گیلانی در گسترش ادبیات عاشقانه –عرفانی فارسی را تثبیت کند و افقی تازه برای مطالعات متون مغفول مانده ادبیات غنایی بگشاید.

کلیدواژه ها:

مثنوی سرایی ، علی گیلانی ، لولو مکنون ، لیلی و مجنون