ادغام اقتصاد ایران در زنجیره ارزش جهانی از منظر تخصص گرایی عمودی: مقایسه دو روش متعارف و حذف فرضی

در ساختار جدید تجارت بین الملل، کشورها صرفا کالاهای نهایی را مبادله نمی کنند، بلکه با مشارکت در زنجیره های ارزش جهانی (GVC)، در مراحل مختلف فرایند تولید تخصص می یابند. یکی از پیامدهای این تحول، شکل گیری تخصص گرایی عمودی (VS) است که بیانگر استفاده از کالاها و نهاده های وارداتی در تولید کالاهای صادراتی است. تخصص گرایی عمودی در این پژوهش با استفاده از دو روش متعارف و حذف فرضی و براساس جداول داده-ستانده سال های ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۹ برآورد شده است. نتایج در سطح کلان نشان می دهد که دو روش مذکور از نظر مقدار مطلق و سهم VS از صادرات ناخالص، تفاوت معناداری ندارند. همچنین، مقدار و سهم VS طی دوره مورد بررسی، به طور میانگین روندی افزایشی داشته است که بیانگر افزایش پیوند اقتصاد ایران با زنجیره های تولید جهانی است. در سطح هفت بخش اقتصادی، نتایج دو روش متفاوت است. در بخش های کشاورزی، جنگلداری و ماهیگیری، استخراج معدن، تولید صنعتی و بازرگانی، حمل ونقل و گردشگری، رابطه ای مثبت و نسبتا قوی میان دو روش مشاهده می شود؛ در مقابل، سایر بخش ها رابطه ای منفی و ضعیف دارند. همچنین، شاخص در بخش های کشاورزی، بازرگانی و ساختمان تقریبا ثابت، در معدن و تولید صنعتی افزایشی و در انرژی و آب و خدمات مالی، عمومی و اجتماعی فاقد روند مشخص است.

کلیدواژه ها:

تخصص گرایی عمودی ، جدول داده- ستانده ، روش متعارف ، روش حذف فرضی