اثربخشی دوره های آموزش سواد هوش مصنوعی بر خودکارآمدی فناورانه معلمان

تحول شتابان نظام های آموزشی در پرتو ورود مدل های زایای هوش مصنوعی و سامانه های هوشمند یادگیری، ضرورت بازتعریف شایستگی های حرفه ای معلمان را بیش از هر زمان دیگری آشکار ساخته است. پژوهش بنیادین حاضر با هدف تبیین تحلیلی و ارزیابی جامع «اثربخشی دوره های آموزش سواد هوش مصنوعی (AI Literacy) بر خودکارآمدی فناورانه معلمان» به رشته تحریر درآمده است. سواد هوش مصنوعی به عنوان یک سازه چندبعدی نوین، فراتر از مهارت های فنی ابزاری بوده و ابعاد ادراکی، کاربردی، ارزیابانه و اخلاقی استفاده از فناوری های مبتنی بر هوش مصنوعی را دربرمی گیرد. در سوی دیگر، خودکارآمدی فناورانه، باور قضاوت شده معلمان پیرامون توانمندی فردی در تلفیق اثربخش و پداگوژیک ابزارهای هوشمند در فرآیندهای تدریس، سنجش، تمایزبخشی و بازخورد کلاسی محسوب می شود. این پژوهش با کاربست روش شناسی توصیفی-تحلیلی اسنادی و سنتز پژوهش، بر مبنای تحلیل نظام مند منابع کتابخانه ای داخلی و بین المللی استوار گردیده است. داده ها از طریق جست وجوی هدفمند در پایگاه های استنادی معتبر خارجی (مانند ساینس دایرکت، اسکوپوس، پرکوئست و اشپرینگر) و نمایه های علمی ملی (نظیر پایگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی (SID)، مگیران، نورمگز و سیویلیکا) میان سال های ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۶ گردآوری، پایش، مقوله بندی و پالایش مفهومی شدند. یافته های تحلیلی پژوهش نشان می دهد که مداخله های آموزشی مبتنی بر سواد هوش مصنوعی، زمانی که بر مدل های تلفیقی (نظیر TPACK و چارچوب صلاحیت های هوش مصنوعی یونسکو) متمرکز باشند، تاثیر مستقیم، معنادار و پایداری بر مولفه های چهارگانه تجارب موفقیت، تجارب جانشینی، اقناع کلامی و تنظیم برانگیختگی های هیجانی/تکنولوژیک معلمان بر جای می گذارند. همچنین مشخص گردید که صرف آموزش های مقدماتی مبتنی بر عملکرد فنی نمی تواند مقاومت های فناورانه معلمان را تعدیل کند؛ بلکه مولفه هایی چون درک ماهیت الگوریتم ها، مهارت در مهندسی پرامپت، تفکر نقادانه نسبت به سوگیری داده ها و توانایی طراحی یادگیری اختصاصی سازی شده، پیونددهنده اصلی میان دانش هوش مصنوعی و احساس خودکارآمدی پداگوژیک هستند. در نتیجه، توسعه برنامه های تربیت معلم مداوم و دوره های ضمن خدمت مبتنی بر یادگیری مسئله محور هوش مصنوعی، می تواند به منزله راهبردی پیشران در کاهش فرسودگی فناورانه، افزایش انعطاف پذیری تدریس و گذار موفق به بوم سازگان های نوین آموزشی ایفای نقش نماید. در نهایت، رهنمودهای سیاستی برای مدیران آموزشی و رهبران برنامه درسی جهت بازآفرینی استانداردهای ارزیابی صلاحیت معلمان تشریح شده است.

کلیدواژه ها:

سواد هوش مصنوعی ، خودکارآمدی فناورانه ، رهبری آموزشی ، فناوری های نوین آموزشی ، مدل تی پک (TPACK) ، توانمندسازی معلمان.