بررسی نقش تاب آوری روان شناختی و سرسختی ذهنی معلمان در پیش بینی فرسودگی شغلی و اشتیاق تدریس

پژوهش حاضر با هدف بررسی جامع و تبیین نقش مولفه های تاب آوری روان شناختی و سرسختی ذهنی معلمان در پیش بینی فرسودگی شغلی و اشتیاق تدریس به رشته تحریر درآمده است. ساختار پیچیده، پویایی های فزاینده محیط های آموزشی و تنش های مستمر حاکم بر حرفه معلمی، نیازمند سازوکارهای شناختی و عاطفی نیرومندی است که ضامن سلامت روانی، تداوم فعالیت کارآمد و تعهد حرفه ای آموزش دهندگان باشد. از این رو، متغیرهای روان شناختی درون فردی نقشی اساسی در مهار چالش های فرساینده شغلی ایفا می کنند. جامعه مطالعاتی در این پژوهش مبتنی بر سنت مرور نظام مند اسنادی و فراتحلیلی اسناد، پژوهش های تجربی و نظریه های مرتبط در گستره ملی و فراملی بوده است. رویکرد نظری حاکم، مبتنی بر پیوند نظریه حفاظت از منابع (هابفول، ۲۰۰۱) و الگوی تقاضاها-منابع شغلی (باکر و دمروتی، ۲۰۰۷) است. یافته های مستخرج از سنتز متون نشان می دهد که تاب آوری روان شناختی به عنوان فرایندی پویا، با تقویت مهارت های مقابله مسئله مدار و بازسازی هیجانی، نه تنها ضربه گیر فرسودگی شغلی و ابعاد سه گانه آن (خستگی عاطفی، مسخ شخصیت و کاهش احساس کارآمدی فردی) عمل می کند، بلکه بستری حمایتی برای ارتقای سلامت روان معلم فراهم می سازد. از سوی دیگر، سرسختی ذهنی از طریق مولفه های بنیادین تعهد، کنترل و مبارزه جویی (کوباسا، ۱۹۷۹)، بستری روان شناختی فراهم می آورد که فشارها و تعارضات آموزشی را نه به عنوان تهدیدهایی شکننده، بلکه به مثابه فرصت های غنی رشد حرفه ای بازتعریف می نماید. تحلیل تطبیقی شواهد بیانگر آن است که تعامل سینرژیک (هم افزا) میان تاب آوری و سرسختی ذهنی، بالاترین قدرت پیش بینی کنندگی را در کاهش فرسودگی و ارتقای متناظر مولفه های اشتیاق تدریس (شامل جذب، سرزندگی و وقف خویشتن) ایجاد می کند. نتیجه گیری پژوهش حاضر آشکار می سازد که سیاست گذاران و مدیران نظام های تعلیم و تربیت می بایست فراتر از مداخله های صرفا مادی، الگوهای ارتقای سرمایه های روان شناختی و بازمهندسی محیط کار را در کانون برنامه های توسعه حرفه ای معلمان مستقر سازند تا از فرسایش منابع انسانی جلوگیری شده و کیفیت یاددهی-یادگیری بهبود یابد.

کلیدواژه ها:

تاب آوری روان شناختی ، سرسختی ذهنی ، فرسودگی شغلی ، اشتیاق تدریس ، مدیریت آموزشی ، منابع روان شناختی معلمان.