بررسی عوامل موثر بر اضطراب امتحان و راهکارهای مدیریت آن در دوران نوجوانی

اضطراب امتحان یکی از شایع ترین چالش های روان شناختی و آموزشی در دوره نوجوانی به شمار می رود که با درگیر ساختن ابعاد شناختی، عاطفی، فیزیولوژیک و رفتاری، عملکرد تحصیلی و سلامت روان دانش آموزان را با افت محسوسی مواجه می سازد. گذار از کودکی به نوجوانی با تغییرات زیستی شتابان، هویت یابی، افزایش انتظارات اجتماعی و ورود به چرخه های ارزیابی سرنوشت ساز تحصیلی نظیر آزمون های ورودی و امتحانات نهایی همراه است؛ امری که زمینه را برای ادراک تهدیدآمیز موقعیت های سنجش و شکل گیری اضطراب مفرط مهیا می کند. پژوهش حاضر با هدف بررسی جامع عوامل موثر بر اضطراب امتحان و تدوین چارچوبی نظام مند از راهکارهای مدیریت و مهار آن در دوران نوجوانی به شیوه مروری و اسنادی انجام گرفت. برای دستیابی به این هدف، با بهره گیری از کلیدواژه های تخصصی در پایگاه های استنادی داخلی شامل مگیران، پایگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی (SID)، نورمگز و سیویلیکا، و پایگاه های معتبر بین المللی از جمله اریک، پاب مد، ساینس دایرکت و اسکوپوس، ادبیات نظری و تجربی حوزه پژوهش مورد جستجو، پالایش و واکاوی انتقادی قرار گرفت. یافته های برآمده از سنتز مطالعات نشان می دهد که متغیرهای زمینه ساز اضطراب امتحان ماهیتی چندبعدی و شبکه ای دارند و در چهار مولفه اساسی دسته بندی می شوند: ۱) عوامل فردی و شناختی شامل باورهای خودکارآمدی ضعیف، کمال گرایی منفی، عزت نفس پایین، الگوهای اسناد علی ناکارآمد و نارسایی در مهارت های مطالعه و سازمان دهی زمان؛ ۲) عوامل خانوادگی ناظر بر سبک های فرزندپروری مستبدانه یا متناقض، کمال گرایی تحمیل شده از سوی والدین، مقایسه همسالان، انتظارات تحصیلی غیرواقع گرایانه و جو روانی تنش آلود خانواده؛ ۳) عوامل آموزشی و ساختار مدرسه دربرگیرنده شیوع رویکردهای سنجش سنتی مبتنی بر نمره محوری، شیوه های مدیریت کلاسی تهدیدمحور، ضعف در ارتباط حسنه میان معلم و دانش آموز، و شیوه های طراحی نامناسب و غیرفنی ابزارهای ارزیابی؛ و ۴) متغیرهای محیطی و نوپدید از جمله استفاده مفرط از فناوری ها و فضای مجازی، مقایسه های اجتماعی دیجیتال، اختلال در چرخه خواب و سبک زندگی کم تحرک.

کلیدواژه ها:

اضطراب امتحان ، نوجوانان ، عملکرد تحصیلی ، باورهای خودکارآمدی ، راهبردهای شناختی رفتاری ، محیط مدرسه ، جو خانواده.