سنجش شایستگی دیجیتال معلمان و رابطه آن با طراحی محیط های یادگیری تعاملی در دوران پسا کرونا

تحول شتابان نظام های آموزشی در پی بحران همه گیری کووید-۱۹، بازتعریف بنیادین ساختارهای پداگوژیک و ضرورت تسلط بر فناوری های نوین آموزشی را بیش از هر زمان دیگری آشکار ساخت. هدف بنیادین پژوهش حاضر، تبیین و سنجش ابعاد گوناگون شایستگی دیجیتال معلمان و واکاوی پیوند ساختاری آن با توانایی طراحی و استقرار محیط های یادگیری تعاملی در بافت آموزشی پسا کرونا است. این پژوهش از منظر هدف، کاربردی و از حیث روش شناسی، از نوع مطالعات توصیفی-تحلیلی و سنتزپژوهی با رویکرد کتابخانه ای و اسنادی پیشرفته است. داده های پژوهش از طریق واکاوی نظام مند اسناد بالادستی، چارچوب های استاندارد بین المللی شایستگی دیجیتال نظیر چارچوب دیج کامپ ادو (DigCompEdu) و تحلیل تطبیقی پژوهش های معتبر نمایه شده در پایگاه های استنادی داخلی (نورمگز، مگیران، جهاد دانشگاهی و سیویلیکا) و بین المللی (ساینس دایرکت، اریک، اسکوپوس و پرکوئست) در بازه زمانی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۶ گردآوری و با استفاده از روش تحلیل مضمون کدگذاری و طبقه بندی شدند. یافته های پژوهش نشان می دهد که شایستگی دیجیتال فراتر از دانش فنی و مهارت های ابزاری صرف، ساختاری چندبعدی شامل صلاحیت های پداگوژیک دیجیتال، رهبری آموزشی فناورانه، سواد ارزیابی تعاملی و قابلیت های تسهیلگری اشتراکی را در بر می گیرد. در دوران پسا کرونا، الگوی آموزش ترکیبی و فناوری های مبتنی بر هوش مصنوعی مولد ضرورت گذار از رویکردهای سنتی به محیط های یادگیری تعاملی را دوچندان کرده اند. نتایج حاکی از آن است که بین ابعاد شایستگی دیجیتال معلمان (به ویژه مولفه های نوآوری آموزشی، تسهیل تعامل همتا به همتا و طراحی تجارب غوطه ورکننده) و اثربخشی طراحی محیط های یادگیری پویا، همبستگی مستقیم و نیرومندی برقرار است. معلمان مجهز به شایستگی های دیجیتال سطح بالا قادرند فضاهای یادگیری را از حالت انتقال منفعل اطلاعات به بستر های گفت وگومحور، مسئله محور و مشارکت جویانه ارتقا دهند؛ امری که به ارتقای خودتنظیمی یادگیرندگان، کاهش احساس انزوا و ژرف نگری شناختی می انجامد. در نهایت، الگوهای سیاستی و دلالت های کاربردی برای مدیران آموزشی و طراحان برنامه های درسی جهت توانمندسازی مستمر معلمان ارائه شده است

کلیدواژه ها:

شایستگی دیجیتال معلمان ، محیط های یادگیری تعاملی ، دوران پسا کرونا ، فناوری های نوین آموزشی ، رهبری آموزشی ، آموزش ترکیبی.