بررسی رابطه عزت نفس دانش آموزان با میزان مشارکت آن ها در فعالیت های کلاسی

مشارکت فعال دانش آموزان در فرایندهای یاددهی-یادگیری، یکی از ارکان کلیدی نظام های آموزشی نوین و نشانگر پویایی محیط کلاس درس محسوب می شود. در این میان، متغیرهای روان شناختی نقشی بنیادین در تسهیل یا بازداری این مشارکت ایفا می کنند. پژوهش حاضر با هدف بررسی تحلیلی و نظری رابطه میان عزت نفس دانش آموزان و ابعاد گوناگون مشارکت آن ها در فعالیت های کلاسی به روش مروری-تحلیلی انجام شده است. عزت نفس به عنوان ارزیابی ذهنی، احساس ارزشمندی فردی و باور به شایستگی های شخصی، سنگ بنای شکل گیری رفتارهای انطباقی در محیط های آموزشی است. دانش آموزانی که از سطح عزت نفس بالایی برخوردارند، تصویری مثبت از توانایی های خویش داشته و در مواجهه با چالش های یادگیری، پاسخ دهی به پرسش های معلم، مشارکت در مباحثات گروهی و ارائه ایده های خلاقانه، اضطراب اجتماعی و هراس از قضاوت منفی کمتری را تجربه می کنند. در مقابل، عزت نفس پایین منجر به بروز رفتارهای انفعالی، خودسانسوری تحصیلی، ترس از شکست و اجتناب از درگیری رفتاری، شناختی و هیجانی در فرایند آموزش می گردد. یافته های پژوهش بر اساس تحلیل اسناد و ادبیات نظری نشان می دهد که میان عزت نفس (شامل ابعاد تحصیلی، اجتماعی و عمومی) و مشارکت کلاسی دانش آموزان پیوندی مثبت، مستقیم و معنادار برقرار است. علاوه بر این، متغیرهایی نظیر سبک رهبری آموزشی معلم، ایجاد فضای کلاسی حمایت گر، بازخوردهای توصیفی سازنده و تقویت احساس تعلق اجتماعی، نقش واسطه ای مهمی در تبدیل عزت نفس فردی به مشارکت فعال و مداوم دارند. بر این اساس، پیشنهاد می شود معلمان و کارگزاران آموزشی با بهره گیری از رویکردهای یادگیری مشارکتی و پرهیز از شیوه های ارزشیابی مقایسه ای و تحقیرآمیز، بستر تقویت حرمت نفس یادگیرندگان را فراهم آورند تا زمینه ارتقای بهره وری آموزشی و بهبود مهارت های تعاملی دانش آموزان مهیا گردد.

کلیدواژه ها:

عزت نفس ، مشارکت کلاسی ، درگیری تحصیلی ، رهبری آموزشی ، تعاملات کلاسی ، روان شناسی تربیتی.