چارچوب نهادی–ساختاری و ارزیابی پیشینی پروژه های توسعه ای؛ مورد مطالعه تجربه طرح نیشکر خوزستان

پژوهش حاضر با استفاده از نهادگرایی تاریخی، رویکرد قابلیت های انسانی و  ارزیابی اثرات اجتماعی چارچوبی نهادی–ساختاری و سنجش پذیر برای ارزیابی اولیه نهادی پروژه های بزرگ توسعه ای ارائه می کند؛ چارچوبی که کیفیت معماری نهادی و صورت بندی مسئله را پیش از اجرا می سنجد. روش پژوهش، مطالعه ی موردی عمیق طرح نیشکر خوزستان به شیوه ردیابی فرایند طرح نیشکر و تحلیل  اسناد و  داده های حاصل از مصاحبه های نیمه ساختاریافته با کنشگران ملی و محلی بوده است. با بازسازی زنجیره ی زمانی–نهادی طرح، هفت سازوکار علی به هم پیوسته استخراج و در پنج بعد عام تر صورت بندی شد: مسیرهای علی نهادی، قابلیت های انسانی–معیشتی، تنظیم نهادی و مشارکت پذیری، پایداری چندسطحی، و عدالت بازتوزیعی–فضایی. سپس برای هر بعد، مولفه ها و شاخص های پیشینی به صورت پرسش های تشخیصی تدوین شده است تا ریسک های نهادی و اجتماعی–معیشتی به زبان تصمیم گیری ترجمه شود. کاربست چارچوب بر پرونده نیشکر نشان می دهد این ابزار می تواند پیش از تصویب و اجرا، نقاط شکست نهادی محتمل—در رژیم های مالکیت، روابط دولت و جامعه محلی، سازوکارهای پاسخ گویی، و ریسک های فقیرسازی و تضعیف قابلیت ها—را آشکار و موضوع تصمیم گیری کند. بر این اساس، پژوهش از نقد پسینی فراتر رفته و ابزاری عملی برای تایید مشروط، بازطراحی نهادی و به روزرسانی در پروژه های مشابه پیشنهاد می دهد.

کلیدواژه ها:

چارچوب نهادی–ساختاری ، توسعه محلی ، نهادگرایی تاریخی ، ردیابی فرایند ، طرح نیشکر خوزستا