زیست بوم گرایی و بازاندیشی توسعه در ایران از میدان تا مفهوم و نظریه در اندیشه مرتضی فرهادی

پژوهش حاضر با تمرکز بر منظومه فکری و آثار مرتضی فرهادی، ظرفیت رویکرد زیست بوم گرا را برای بازیابی دانش بومی و بازاندیشی در الگوهای توسعه ایران بررسی می کند. مسئله پژوهش از یک سو ناکارآمدی نظریه های مسلط توسعه در توضیح زمینه های فرهنگی و زیست محیطی ایران و از سوی دیگر، غفلت آنها از عقلانیت های محلی و فناوری های سازگار با اقلیم است. پژوهش از نوع کیفی نظری–تحلیلی است. داده ها با تحلیل محتوای کیفی از آثار اصلی فرهادی استخراج شده و در چارچوبی سه لایه (مردم نگارانه، مفهوم پردازانه و انتقادی–نظری) تحلیل شده اند. یافته ها نشان می دهد فرهادی با اتکا به شواهد میدانی از نهادهای همیاری و فناوری های بومی، روایت های تقلیل گرایانه درباره سنت و اقلیم را به چالش می کشد و از دل میدان مفاهیمی چون «یاریگری»، «تعاون بقا» و «پتانسیل فرهنگی» را صورت بندی می کند. در لایه نظری، نظریه «صنعت بر فراز سنت» پیوند خلاق سنت و فناوری نو را شرط امکان توسعه معرفی کرده و منطق خطی نوسازی را نقد می کند. زیست بوم گرایی فرهادی با برجسته سازی دانش بومی، نهادهای مشارکتی و سازگاری اقلیمی، می تواند مبنایی برای بازآرایی سباست های توسعه در حوزه هایی چون آب در ایران فراهم سازد. افزون بر این، بازسازی پیوند میدان و نظریه در این رویکرد، ظرفیت گفت وگو با نقدهای توسعه و کاهش فاصله دانشگاه از زیست جهان را تقویت می کند.

کلیدواژه ها:

زیست بوم گرایی ، توسعه ، دانش بومی ، صنعت بر فراز سنت ، مرتضی فرهادی