بررسی تطبیقی مفهوم عدالت در دیدگاه فلسفی- اخلاقی لویناس و علامه طباطبایی و استنتاج دلالت های تربیتی آن

عدالت، به عنوان یکی از مفاهیم بنیادین در فلسفه، اخلاق و تعلیم و تربیت، همواره مورد توجه اندیشمندان در سنت های فکری گوناگون بوده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی تطبیقی مفهوم عدالت در اندیشه امانوئل لویناس و علامه طباطبایی و تحلیل دلالت های تربیتی آن، با روش کیفی و رویکرد تطبیقی انجام شده است. داده ها از طریق تحلیل اسنادی آثار اصلی و تفسیری این دو متفکر گردآوری و با استفاده از مدل چهارمرحله ای بردی تحلیل شده اند. یافته ها نشان می دهد که عدالت در اندیشه لویناس، مفهومی اخلاق محور، بین ذاتی و پیشاسیاست است که از دل مواجهه با «دیگری» و مسئولیت بی قید و شرط در برابر او زاده می شود. در این چارچوب، تربیت فرایندی اخلاقی و انسانی است که بر پرورش وجدان اخلاقی، احترام به تفاوت ها و پاسخ گویی تاکید دارد. در مقابل، عدالت در اندیشه علامه طباطبایی، مفهومی عقلانی، اعتباری و مبتنی بر فطرت انسانی است که در چارچوب نظم اجتماعی و عقل عملی تعریف می شود. تربیت در این نگاه، فرایندی عقلانی، اخلاقی و دینی است که هدف آن رشد همه جانبه انسان و تحقق کمال نهایی است. مقایسه این دو دیدگاه نشان می دهد که با وجود تفاوت های معرفت شناختی و غایت شناختی، شباهت هایی در اصول تربیتی و روش های تربیت اخلاقی میان آن ها وجود دارد. بر این اساس، الگویی تلفیقی پیشنهاد می شود که بر مسئولیت اخلاقی فردی و هدایت عقلانی در مسیر سعادت انسانی تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

تربیت عدالت محور ، علامه طباطبایی ، فلسفه اخلاق ، لویناس