حقوق و هوش مصنوعی انسان محورفرصت ها و محدودیت ها

هوش مصنوعی انسان محور (Human-Centric AI) به عنوان یکی از رویکردهای مهم در توسعه و حکمرانی مسئولانه سامانه های هوش مصنوعی، بر حفظ کرامت انسانی، حقوق بشر، کنترل انسانی و پاسخ گویی تاکید دارد. با وجود اهمیت این رویکرد، تحقق عملی آن با دو چالش اساسی مواجه است. نخست، در بسیاری از چارچوب های موجود، مسئولیت پذیری عمدتا به مرحله طراحی و توسعه سامانه های هوش مصنوعی محدود شده است؛ در حالی که تصمیم ها و پیامدهای مرتبط با این سامانه ها در مراحل استقرار، استفاده، نظارت، به روزرسانی و حتی پایان چرخه حیات نیز می توانند بر حقوق و ارزش های انسانی تاثیرگذار باشند. دوم، بخش قابل توجهی از ابتکارات و سازوکارهای نظارتی موجود تحت تاثیر رویکردهای بازارمحور قرار دارند و از ظرفیت کافی برای حمایت فعال و موثر از حقوق بشر و ارزش های انسانی برخوردار نیستند.این مقاله برای پاسخ به این چالش ها، رویکردی دوگانه را پیشنهاد می کند. در گام نخست، با تکیه بر مفهوم هم تکاملی انسان و هوش مصنوعی و رویکرد چرخه حیات، مسئولیت پذیری باید در تمامی مراحل شکل گیری و بهره برداری از سامانه های هوش مصنوعی مورد توجه قرار گیرد. در این چارچوب، ایجاد کنترل انسانی معنادار، تعامل موثر میان انسان و سامانه های هوش مصنوعی و ارزیابی مستمر تصمیم ها و پیامدهای آنها، نقش مهمی در حفظ ارزش های انسانی ایفا می کند. در گام دوم، چارچوب های نظارتی باید از تمرکز صرف بر منافع بازار و کارایی اقتصادی فاصله گرفته و حقوق بشر را به عنوان یکی از مبانی اصلی تنظیم گری هوش مصنوعی در نظر بگیرند. در این زمینه، به کارگیری آزمون تناسب (Proportionality Test) می تواند ابزاری برای ارزیابی ضرورت، مشروعیت و میزان مداخله سامانه های هوش مصنوعی در حقوق و آزادی های افراد باشد.بر این اساس، مقاله استدلال می کند که تلفیق مسئولیت پذیری در سراسر چرخه حیات با رویکرد حقوق بشری در تنظیم گری، می تواند زمینه ایجاد تعادل میان نوآوری و منافع اقتصادی از یک سو و حفاظت از حقوق و کرامت انسانی از سوی دیگر را فراهم کند. چنین رویکردی ظرفیت آن را دارد که به شکل گیری چارچوبی قابل اعتماد، پاسخ گو و پایدار برای توسعه و استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی انسان محور کمک کند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، حقوق خصوصی ، هوش مصنوعی انسان محور ، حقوق بشر ، مسئولیت پذیری هوش مصنوعی.