هوش مصنوعی و سلامت روان نوجوانان: مرور نظام مند کاربرد چت بات ها در مداخلات روان شناختی

مقدمه: گسترش چت بات ها و عوامل مکالمه ای مبتنی بر هوش مصنوعی، فرصت های جدیدی برای افزایش دسترسی نوجوانان به آموزش، پایش و مداخلات سلامت روان ایجاد کرده است؛ بااین حال، شواهد مربوط به اثربخشی، پذیرش و ایمنی این فناوری ها ناهمگون است (Balan et al., ۲۰۲۴; Feng et al., ۲۰۲۵; Li et al., ۲۰۲۵). هدف پژوهش حاضر مرور نظام مند شواهد مربوط به کاربرد چت بات ها و عوامل مکالمه ای در حمایت ها و مداخلات روان شناختی نوجوانان و تفکیک آن از شواهد مربوط به جوانان بود. روش: این مرور بر اساس اصول گزارش دهی PRISMA ۲۰۲۰ انجام شد (Page et al., ۲۰۲۱). مطالعات مرتبط فارسی و انگلیسی درباره کاربرد چت بات/عامل مکالمه ای در سلامت روان نوجوانان (آموزش روان شناختی، ارتقای بهزیستی، CBT، پایش خلق، غربالگری و مداخلات کوتاه مدت) بررسی شدند. داده های مربوط به سن، حجم نمونه، نوع فناوری، طراحی مطالعه، پیامدها، پذیرش و محدودیت ها استخراج و به روش سنتز روایی گزارش شد. ارزیابی کیفیت روش شناختی با تمرکز بر طراحی مطالعه، وجود گروه کنترل، حجم نمونه و ریزش نمونه انجام شد و در تفسیر نتایج از چارچوب های رایج ارزیابی سوگیری در RCTها و مطالعات غیرتصادفی استفاده شد (Sterne et al., ۲۰۱۹; Sterne et al., ۲۰۱۶). یافته ها: شواهد مستقیم نوجوانان نشان داد چت بات ها از نظر پذیرش و قابلیت استفاده ظرفیت قابل توجهی دارند (Gabrielli et al., ۲۰۲۰; Nicol et al., ۲۰۲۲; Dosovitsky & Bunge, ۲۰۲۳; Viduani et al., ۲۰۲۳). در کارآزمایی تصادفی شده بزرگ Matheson و همکاران (۲۰۲۳) با ۹۰۱ نوجوان، چت بات مرتبط با تصویر بدنی بهبودهای کوچک اما معناداری در برخی پیامدها ایجاد کرد (Matheson et al., ۲۰۲۳). همچنین در کارآزمایی غیرکمتراثربخشی Gleason و همکاران (۲۰۲۵) در ۱۴۱ نوجوان، عامل مکالمه ای W-GenZD از نظر کاهش علائم افسردگی نسبت به CBT گروهی معیار عدم کمتراثربخشی را برآورده کرد (Gleason et al., ۲۰۲۵). در مقابل، مطالعه Fujita و همکاران به دلیل جذب بسیار پایین نمونه عملا امکان ارزیابی اثربخشی را فراهم نکرد (Fujita et al., ۲۰۲۵). به طور کلی، بیشتر شواهد نوجوانان مربوط به سامانه های اسکریپتی/پروتکل محور است و شواهد بالینی مستقیم درباره سامانه های مولد مبتنی بر مدل های زبانی بزرگ در این گروه سنی بسیار محدود است (Balan et al., ۲۰۲۴; Feng et al., ۲۰۲۵). نتیجه گیری: چت بات ها می توانند ابزار مکمل و نسبتا مقیاس پذیر برای آموزش، پایش و برخی مداخلات کوتاه مدت سلامت روان نوجوانان باشند، اما شواهد برای جایگزینی روان درمانی انسانی کافی نیست (Balan et al., ۲۰۲۴; Li et al., ۲۰۲۵). پژوهش های آینده باید بر RCTهای بزرگ تر، پیگیری بلندمدت، گزارش استاندارد ایمنی، حفاظت از حریم خصوصی و ارزیابی مستقل سامانه های مولد تمرکز کنند (Page et al., ۲۰۲۱; Feng et al., ۲۰۲۵).

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، چت بات ، عامل مکالمه ای ، سلامت روان نوجوانان ، مداخلات روان شناختی