هوش مصنوعی در اتاق درمان: فرصت ها، اثربخشی بالینی، چالش های اخلاقی و الگوی درمان ترکیبی (مطالعه مروری نظام مند و تحلیلی)

زمینه و هدف: تحولات شتابان یادگیری ماشین و ظهور مدل های زبانی بزرگ، کاربرد هوش مصنوعی را در روان درمانی گسترش داده است. پژوهش حاضر با هدف مرور نظام مند شواهد بالینی پیرامون میزان اثربخشی ابزارهای هوشمند، واکاوی چالش های اخلاقی-روان شناختی و تدوین الگوی مداخله ترکیبی انجام شد. روش شناسی: با پیروی از بیانیه PRISMA، پایگاه های داده معتبر بین المللی و ملی شامل PubMed، Scopus، Web of Science، SID و Civilica در بازه سال های ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵ جست وجو شدند. کارآزمایی های بالینی تصادفی، فراتحلیل ها و مطالعات مداخله ای پیرامون چت بات ها و فناوری های نوین سلامت روان گردآوری و به شیوه سنتز روایتی تحلیل شدند. یافته ها: ابزارهای هوشمند در تخفیف نشانه های افسردگی خفیف تا متوسط اندازه اثر متوسط و معناداری نشان دادند (حدود ۰.۴- = g)، اما در کاهش نشانگان اضطرابی ناپایداری آماری داشتند. توهم مدل در تشخیص بحران، شبیه سازی صوری همدلی، فقدان پیوند درمانی عمیق، نقض احتمالی محرمانگی و سوگیری های فرهنگی-بومی، اصلی ترین مخاطرات شناسایی شده هستند. نتیجه گیری: هوش مصنوعی توانایی ایفای نقش درمانگر مستقل را ندارد؛ با این حال، در قالب مدل همکارانه «انسان در چرخه» (Human-in-the-Loop) به عنوان دستیار مکمل بالینگر، کارایی چشمگیری در تریاژ اولیه، انجام تکالیف خانگی CBT و توسعه عدالت سلامت ایفا می کند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی مولد ، سلامت روان دیجیتال ، روان درمانی شناختی-رفتاری ، الگوی درمانی ترکیبی ، اخلاق بالینی