باورهای خودکارآمدی تدریس و مهارت های حل مسئله

باورهای معلم در مورد ماهیت دانش نقش مهمی بر خودکارآمدی و هیجانات تدریس او دارد. بدین منظور پژوهش حاضر به بررسی تاثیر باورهای معرفت‎شناختی بر خودکارآمدی و هیجانات تدریس معلمان آموزش ویژه می پردازد. روش پژوهش توصیفی از نوع همبستگی بوده است. جامعه‎ی آماری، شامل کلیه معلمان ابتدایی شاغل در مدارس دانش‎آموزان با نیازهای ویژه استان مازندران در سه گروه معلمان کم‎توان ذهنی، نابینا و ناشنوا شهرستان بابل بوده که بر اساس روش خوشه‎ای تک مرحله‎ای شهرستان بابل به صورت تصادفی انتخاب و در این خوشه کلیه اعضا به تعداد ۹۶ نفر مورد بررسی قرار گرفتند. جهت گردآوری داده ها، از سه پرسش‎نامه باورهای معرفت‎شناختی شومر، پرسش‎نامه خودکارآمدی معلم و پرسش‎نامه هیجانات تدریس معلمان استفاده شد. برای تجزیه و تحلیل داده‎ها از روش‎های ضرایب همبستگی اسپیرمن، تحلیل رگرسیون خطی چندگانه به شیوه گام به گام استفاده شد. نتایج پژوهش نشان داد که خودکارآمدی با مولفه سریع دانستن یادگیری، ساده دانستن دانش، باور به ذاتی دانستن توانایی و قطعی دانستن دانش رابطه منفی دارد. نتایج تحلیل رگرسیون نشان داد که باور به ذاتی بودن توانایی یادگیری قدرت پیش‎بینی خودکارآمدی را دارد. هم‎چنین یافته‎ها نشان داد که ذاتی دانستن توانایی یادگیری، ساده دانستن دانش، و سریع دانستن یادگیری با لذت رابطه منفی دارند. به طور کلی معلمان دارای باورهای معرفت شناختی خام بیشتر در کلاس هیجانات منفی را تجربه می‎کردند. در تحلیل رگرسیون بجز یادگیری سریع سایر مولفه‎های باورهای معرفت شناختی توانایی پیش‎بینی لذت را دارند. یافته‎های حاصل از این پژوهش بر رشد باورهای معرفت شناختی جهت ارتقاء خودکارآمدی معلمان دانش‎آموزان با نیازهای ویژه و ایجاد هیجان مثبت تدریس تاکید دارد. حل مسئله یکی از پیچیده ترین و حیاتی ترین مهارت های شناختی است که موفقیت تحصیلی و زندگی آینده دانش‎آموزان را تعیین می کند. در میان عوامل متعدد موثر بر عملکرد حل مسئله، باورهای انگیزشی و به ویژه خودکارآمدی (Self-efficacy) جایگاهی محوری دارد. خودکارآمدی که به باور فرد در مورد توانایی های خود برای سازماندهی و اجرای اقدامات لازم برای دستیابی به اهداف اشاره دارد، تاثیر مستقیمی بر انتخاب وظایف، تلاش و پایداری دانش‎آموزان در مواجهه با مسائل دارد. این مقاله به بررسی رابطه میان خودکارآمدی و مهارت های حل مسئله می پردازد و نشان می دهد که چگونه دانش‎آموزان با خودکارآمدی بالا، مسائل را به عنوان چالش هایی قابل حل می بینند، در حالی که دانش‎آموزان با خودکارآمدی پایین از آن ها اجتناب می کنند. با تکیه بر نظریه شناختی-اجتماعی بندورا، مکانیزم هایی مانند تجربیات موفقیت قبلی، مشاهده الگوها و وضعیت های فیزیولوژیک در شکل گیری این باورها تحلیل شده اند. نتایج بررسی ها حاکی از آن است که تقویت خودکارآمدی می تواند عملکرد حل مسئله را به طور قابل توجهی ارتقا دهد و در نتیجه، مداخلات آموزشی باید بر تقویت این باورهای انگیزشی تمرکز کنند.

کلیدواژه ها:

خودکارآمدی ، باورهای معرفت شناختی ، هیجانات تدریس ، مهارت های حل مسئله ، دانش آموزان با نیازهای ویژه