بررسی پرندگان در دیوان منوچهری دامغانی (مبتنی بر تصحیح دبیر سیاقی، یغمایی، شیری و آبادیان)

منوچهری دامغانی (درگذشته به سال ۴۳۲ هجری قمری) از برجسته ترین شاعران طبیعت گرای سبک خراسانی است که در اشعار خود با نگاهی موشکافانه و زبانی تصویرگر، به توصیف عناصر طبیعت پرداخته است. یکی از مهم ترین جلوه های طبیعت در شعر او، پرندگان هستند که از تنوعی شگفت انگیز برخوردارند. پژوهش حاضر که مبتنی بر چهار تصحیح معتبر دیوان منوچهری یعنی تصحیح حبیب یغمایی (پیشگام در تصحیح دیوان)، محمد دبیر سیاقی (شناخته شده ترین و معتبرترین تصحیح)، سعید شیری (تصحیح با ۳۷۰ تصحیح تازه) و راضیه آبادیان (جدیدترین تصحیح علمی-انتقادی بر اساس هشتاد دست نویس) است، به بررسی ۵۷ نام از پرندگان موجود در دیوان منوچهری پرداخته و برای هر یک، مواردی چون ریشه شناسی لغوی، زیستگاه، کاربرد نمادین، توصیف رفتاری و بیت شاهد مثال را ارائه می دهد. نتایج این پژوهش نشان می دهد که منوچهری با بهره گیری از دانش گسترده خود در علوم گوناگون ازجمله ادبیات عرب، نجوم و طب، توانسته است پرندگان را نه صرفا به عنوان عنصری تزیینی، بلکه به عنوان موجوداتی زنده با بار معنایی و نمادین خاص به تصویر کشد. تحلیل آماری نشان می دهد که بلبل بیشترین بسامد را در دیوان دارد و پرندگان در شعر منوچهری از تنوع بیشتری نسبت به شاعران هم عصر برخوردارند. همچنین، پیوند عمیق میان آواز پرندگان و موسیقی در اشعار او، جلوه ای از دانش موسیقایی شاعر را به نمایش می گذارد.

کلیدواژه ها:

منوچهری دامغانی ، پرندگان ، سبک خراسانی ، تصحیح دیوان ، دبیر سیاقی ، آبادیان ، نمادشناسی ، طبیعت گرایی