زبان سفر در عربی نهم؛ بررسی واژه ها و جمله های کاربردی کتاب در موقعیت های واقعی

کتاب های درسی زبان عربی در نظام آموزشی ایران، به ویژه در دوره ی اول متوسطه، عمدتا با رویکردی متن محور و در خدمت فهم قرآن، حدیث و متون دینی تدوین شده اند؛ اما در کنار این هدف اصلی، بخشی از محتوای آن ها نیز به کاربرد زبان در موقعیت های واقعی زندگی روزمره اختصاص یافته است. پژوهش حاضر با روش تحلیل محتوای کیفی، واژگان و جمله های کاربردی کتاب «عربی، زبان قرآن» پایه ی نهم دوره ی اول متوسطه ی ایران را در چهار موقعیت ارتباطی خیابان، دوستی، امید و گردشگری بررسی می کند. پیکره ی پژوهش شامل چهار درس از ده درس کتاب است: «العبور الآمن» به عنوان نماینده ی موقعیت خیابان، «جسر الصداقه» به عنوان نماینده ی موقعیت دوستی، «الرجاء» به عنوان نماینده ی موقعیت امید، و «حوار بین الزائر و سائق سیاره الاجره» به عنوان نماینده ی موقعیت گردشگری. چارچوب نظری پژوهش برگرفته از نظریه ی نقش گرایی زبان هلیدی و رویکرد مفهومی کارکردی ویلکینز است. یافته ها نشان می دهد که هرچند این چهار درس، واژگان و ساخت های نحوی مرتبط با موقعیت های واقعی را در بر دارند، بسامد کارکردهای ارتباطی بی واسطه، مانند چانه زنی، درخواست کمک یا ابراز همدلی، در مقایسه با کارکردهای اطلاع رسان و روایی، اندک است؛ و ژرف ترین محتوای کاربردی در درس گردشگری (حوار بین الزائر و سائق سیاره الاجره) و کم رنگ ترین آن در درس امید (الرجاء) دیده می شود. نتایج این پژوهش می تواند برای مولفان کتاب های درسی عربی، طراحان برنامه ی درسی و معلمان این درس، در جهت تقویت بعد کاربردی و ارتباطی آموزش زبان عربی سودمند باشد.

کلیدواژه ها:

زبان کاربردی ، کتاب عربی نهم ، تحلیل محتوا ، نظریه ی نقش گرایی ، رویکرد ارتباطی ، آموزش زبان عربی