نقش تاب آوری معلمان در بهبود عملکرد و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان در شرایط بحرانی

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش تاب آوری معلمان در بهبود عملکرد و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان در شرایط بحرانی انجام شده است. روی پژوهش ترکیبی از نوع اکتشافی متوالی بود که در بخش کیفی با استفاده از روش پدیدارشناسی توصیفی، ۲۴ معلم، ۱۲ مدیر و مشاور و ۸ دانش آموز موفق در شرایط بحرانی از شهرهای تهران، شیراز، کرمان و خوزستان مورد مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق قرار گرفتند و در بخش کمی، ۳۸۶ معلم و ۳۷۹ دانش آموز دوره متوسطه دوم به پرسشنامه های استاندارد تاب آوری کانر و دیویدسون، عملکرد شغلی و پیشرفت تحصیلی پاسخ دادند. داده های کیفی با روش کلایزی و داده های کمی با آزمون های همبستگی، رگرسیون و تحلیل مسیر تحلیل شدند. یافته های کیفی در قالب ۵ مضمون اصلی و ۲۴ مضمون فرعی شامل ابعاد تاب آوری (سازگاری عاطفی، حل مسئله، خودکارآمدی، حمایت اجتماعی و انعطاف پذیری)، تاثیرات بر عملکرد و پیشرفت تحصیلی، عوامل تقویت کننده و تضعیف کننده، پیامدهای تحصیلی و روانشناختی، و راهبردهای ارتقای تاب آوری شناسایی شدند. نتایج کمی نشان داد که تاب آوری معلمان با عملکرد شغلی ۶۳/۰r= و پیشرفت تحصیلی ۵۱/۰r= رابطه مثبت و معنادار دارد و تحلیل مسیر نشان داد که تاب آوری به طور مستقیم بر پیشرفت تحصیلی ۳۲/۰β= و عملکرد شغلی ۴۱/۰β= تاثیر می گذارد و از طریق عملکرد شغلی بر پیشرفت تحصیلی تاثیر غیرمستقیم معناداری دارد ۱۴/۰β=. همچنین، معلمان با تاب آوری بالا عملکرد شغلی و دانش آموزان موفق تری داشتند. بر اساس یافته ها، توانمندسازی روانشناختی و مهارتی معلمان، ایجاد شبکه های حمایتی، تامین منابع و امکانات در شرایط بحرانی، و ترویج فرهنگ خودمراقبتی، از مهم ترین راهبردهای ارتقای تاب آوری هستند. پژوهش حاضر بر این نکته تاکید دارد که تاب آوری معلمان ظرفیتی پویا و قابل توسعه است و سرمایه گذاری در آن، نه یک هزینه اضافی، بلکه ضرورتی اساسی برای حفظ کیفیت آموزش و سلامت روان دانش آموزان در شرایط بحرانی محسوب می شود.

کلیدواژه ها:

تاب آوری معلمان ، عملکرد شغلی ، پیشرفت تحصیلی ، شرایط بحرانی ، توانمندسازی روانشناختی